सहिद सप्ताहका कार्यक्रम प्रारम्भ : शुक्रराज शास्त्रीले सहादत प्राप्त गरेको स्थानमा स्मृति सभा

काठमाडौं । सहिद सप्ताहको पहिलो दिन आज शुक्रराज शास्त्रीले सहादत प्राप्त गरेको स्थानमा स्मृति सभा गरिएको छ । शास्त्रीले सामाजिक जागरणका लागि गर्नुभएको योगदानको चर्चा गर्दै उहाँको शालिकमा पुष्पगुच्छा अर्पण गरिएको थियो । शास्त्रीलाई प्राणदण्ड दिइएको टेकु, मचलीस्थित खरिबोटलाई तत्कालीन काठमाडौ नगर पञ्चायतले वि. सं. २०३५ सालमा शिलालेख राखेर संरक्षण सुरु गरेको हो ।

स्मृति सभामा बोल्दै मूल समारोह समितिका संयोजक एवं महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले, ‘अहिलेको अवस्था प्राप्त गर्न सहिदहरुले गरेको त्याग र समर्पणका वास्तविक साहासिक संघर्षका कथा पुस्तान्तरण गर्नुपर्ने बताउनुभयो । ‘कितावमा लेखिएका ऐतिहासिक घटना क्रमहरु अक्षर पढ्नका लागि मात्र होइनन् । यी घटनाहरु महसुस गरिनुपर्छ । त्यसबाट नागरिक हक र सुशासनका लागि प्रोत्साहित हुनुपर्छ ।’ सभामा स्मृति मन्तव्य राख्दै कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले, शास्त्रीको राजनीतिक चेत, बौद्धिक व्यक्तित्व, नेपाल भाषाको व्याकरण लेखन, बाल साहित्य लेखन जस्ता वहुआयामिक व्यक्तित्व अहिलेको पुस्ताका लागि सिकाइ भएको उल्लेख गर्नुभयो ।’

‘बोल्नै नपाइने त्यो समयको संघर्षले स्वतन्त्र भएर बोल्ने व्यवस्था दियो । अहिले मनपरी बोलेर समाजलाई गलत बाटोमा पु¥याउने अवस्था आयो ।’ सभामा वडा नं. १२ का सदस्य पुष्परत्न प्रजापतीले भन्नुभयो, ‘बोल्नै नपाउने अवस्था पनि ठिक थिएन । अरुका विषयमा जथाभावी टिप्पणी गर्ने विकृत अवस्था पनि ठिक छैन । यसकारण वाक स्वतन्त्रतालाई दुरुपयोग हुनबाट बचाउनुपर्छ ।’

‘शास्त्रीले राजनीतिक आन्दोलन गर्नुभएको थिएन । तर उहाँलाई, नागरिक शिक्षित भए भने स्वतन्त्रताका बारेमा कुरा बुझेर राजनीतिक व्यवस्था बुझ्न सक्ने हुन्छन् भन्ने लागेको थियो । यसैका लागि उहाँले शैक्षिक, धार्मिक र सामाजिक क्रियाकलापमा आफूलाई समर्पण गर्नुभएको थियो ।’ कार्यक्रममा नेपाल आर्य समाजका सचिव कृष्ण खतिवडाले सहिदहरुको योगदान पुस्तान्तरण गर्न समन्वयात्मक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने धारणा राख्नुभयो ।

पारिवारिक रुपमा प्रयोग हुँदै आएको शासकीय शक्ति जनताका हातमा पु¥याउन बलिदानी दिने सहिदको योगदानको सम्मानमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको संयोजकत्वमा सप्ताहव्यापी कार्यक्रम आयोजना हुने गरेका छन् । यस क्रममा माघ १३ गते सिफलमा सहिद धर्मभक्त माथेमाले सहादत प्राप्त गरेको स्थानमा र १५ गते शोभा भगवतीमा गंगालाल श्रेष्ठ र दशरथ चन्दले सहादत प्राप्त गरेको स्थानमा स्मृति सभा हुनेछ ।

महानगरपालिकाले प्रजातन्त्र प्राप्तिका लागि ज्यानदण्ड पाएका ४ सहिदहरुको पूर्ण कदको शालिक बनाएर उहाँहरुले सहादत प्राप्त गरेकै स्थानमा स्थापना गरेको छ ।

यस बर्षको माघ १६ गते शान्तिबाटिकाबाट सुरु हुने प्रभातफेरी लैनचौरस्थित सहिद स्मारक पार्कमा पुग्नेछ । त्यहाँ स्मृति सभा आयोजना हुनेछ ।

शास्त्रीको संक्षिप्त चिनारी

वि. सं. १९५० सालमा बनासरमा शास्त्रीको जन्म भएको हो । भारतकै देहरादुनस्थित अच्युतानन्दको गुरुकुलबाट प्रारम्भिक शिक्षा सुरु गर्नुभएका शास्त्रीले इलाहवादकै आर्य समाज बिद्यालयमा केही समय प्रधानाध्यापकका रुपमा काम गर्नुभएको थियो । त्यस क्रममा उहाँले पटना, दार्जिलिङ्, कलकत्तालगायत स्थानमा भएका नेपाली भाषीविच नागरिक अधिकारका बिषयमा संगठन गर्न थालिसक्नु भएको थियो । त्यसपछि नेपाल फर्कनु भएका शास्त्रीलाई उपत्यकामा नजरबन्दमा राखिएको थियो । यति हुँदाहुँदै पनि शास्त्रीले १९९४ सालमा असनमा आफ्नै अध्यक्षतामा नागरिक अधिकार समिति गठन गर्नुभएको थियो । यस समितिको सदस्यमा गंगालाल श्रेष्ठ पनि हुनुहुन्थ्यो ।

धार्मिक गतिबिधिबाट जहानियाँ शासनविरुद्ध जागरण अभियान सञ्चालन गर्ने क्रममा १९९४ मंसिर १३ गते इन्द्रचोकमा मानिसहरुलाई भेला गराएर गीताका श्लोकमार्फत व्यवस्थाको आलोचना गर्नुभएको थियो । राणाको बिरोध गरेको यही आरोप लगाएर उहाँलाई पक्राउ गरिएको थियो । १९९७ माघ ७ गते सिंहदरबारमा राजा त्रिभुवन र प्रधानमन्त्री जुद्धशमसेरसहितको इजलासले शुक्रराज शास्त्री, धर्मभक्त माथेमा, गंगालाल श्रेष्ठ, दशरथ चन्द र पूर्णनारायण प्रधान गरी ५ जनालाई सर्वस्वसहित ज्यान सजायको फैसला सुनाइएको थियो । पछि पूर्णनारायणको सजायलाई आजन्म कैदमा परिवर्तन गरियो । ४ जनालाई प्राणदण्ड दिइयो ।

जेल सजाय भोगिरहेकै बेला राणा शाशन विरुद्ध देश विदेशमा भएका भूमिकामा नाइके भएको आरोप लगाएर शास्त्रीलाई १९९७ साल माघ १० गते टेकु मचलीस्थित खरिबोटमा झुण्ड््याएर प्राणदण्ड दिइएको थियो । प्राणदण्ड दिएको अरु जनताले पनि देखुन् र शासन व्यवस्थाका विरुद्धमा बोल्ने आँट नगरुन् भनेर २ दिनसम्म शास्त्रीको शव रुखको हाँगामा झुण्ड्याइएकै अवस्थामा राखिएको थियो ।