वि.सं.: २०८३, असोज १३ मंगलबार
इ.स.: 2026 September 29,TUESDAY
वि.सं.: २०८३, असोज १३ मंगलबार
काठमाडौँ महानगरपालिकाको शिक्षा विभागले पहिलो चरणमा सामुदायिक विद्यालयको कक्षा ९ मा अध्ययनरत ४ सय जना छात्रालाई आत्मरक्षा सम्बन्धी तालिम दिने भएको छ । छात्राहरुलाई हिंसा बुझ्न सक्ने बनाएर हिंसामा परेका बेला आफूलाई घटनाबाट बचाउन सक्ने बनाउनु तालिमको उद्देश्य हो । यो तालिम २ दिनको हुनेछ । महानगरपालिकाभित्रका १० वटा विद्यालयमा यो तालिम चल्नेछ । हरेक विद्यालयबाट ४० जना छात्रालाई तालिममा सहभागी गराइनेछ ।
राष्ट्रिय सभा गृहमा आज ‘सम्यक् महादान मूल समारोह समिति’को सचिवालय स्थापना भएको छ । महादान कार्यक्रम आयोजना गर्न आवश्यक सबै प्रकारका प्रशासनिक प्रक्रिया तथा तयारी गर्ने, कार्यान्वयन समिति र क्षेत्रगत उपसमितिका काम गर्ने, सरोकारवाला र साझेदारसँग समन्वय गर्ने काम सचिवालयले गर्नेछ । ‘नेपाल मण्डलमा सम्यक महादान २ प्रकारले गर्ने गरिेको पाइन्छ । एउटा जसलाई इच्छा लाग्यो, उसले गर्न सक्छ । यसलाई ऐच्छिक सम्यक् भनियो । अर्को गुठीबाट गर्ने गरिएको सम्यक् हो । जसलाई गुठी सम्यक् भनियो । काठमाडौँमा गुठी सम्यक् ३ भिन्नाभिन्नै खलकले हरेक ४ वर्षमा समूहले गर्ने गर्थे । पछि यी ३ वटै समूह मिलेर हरेक १२ वर्षमा १ चोटी गर्दै आएका थिए ।’ समितिका संयोजक नेपाल बज्रयान महाविहार लुम्बिनीका चक्रेश्वर प्रा. डा. नरेशमान बज्राचार्य भन्नुहुन्छ, ‘गुठी सम्यक् नभएको २२ वर्ष भयो । ऐच्छिक सम्यक् नभएको २५ वर्ष भयो । यी दुवै सम्यक् लामो समयसम्म नभएकोले महानगरपालिकाले अमूर्त सम्पदाको संरक्षण गर्ने कार्यक्रम अन्तर्गत यस वर्षको सम्यक् आयोजना गर्न लागेको हो ।’
खोटाङका धिरेन राईले दोस्रो काठमाडौँ १० वडा अध्यक्ष कप राष्ट्रिय खुला रेपिड चेस प्रतियोगिताको उपाधि हासिल गर्नुभएको छ । काठमाडौँ महानगरपालिका वडा नं. १० ले शनिवार र आइतबार २ दिन आयोजना गरेको वडाध्यक्ष कप चेस प्रतियोगिता स्विस लिग प्रणालीमा सञ्चालन भएको थियो । ९ चरणमा आयोजना भएको प्रतियोगितामा धिरेनले ८ दशमलव ५ अङ्क जोड्नु भएको थियो । झापाका ज्वाला लिम्बुले ८ अङ्क सहित दोस्रो स्थान पाउनुभयो । मकवानपुरका क्षितिज भण्डारी ७ दशमलव ५ अङ्क सहित तेस्रो स्थान हासिल गर्नुभयो । समान अङ्क भएका भक्तपुरका निकेन कुसाथा चौथो हुनुभयो । यसै गरी रौतहटका सुमन लामा पाँचौँ तथा राजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठ छैटौँ हुनुभयो । प्रतियोगितामा ७ अङ्क भएका रिसन थापा, मिसन दाहाल, शैलेन्द्र न्यौपाने र प्रकाश चन्द्र नेपाल शीर्ष १० स्थानमा रहनुभयो । प्रतियोगितामा २ सय २० जना खेलाडीको सहभागिता थियो । प्रतियोगिता समापन अवसरमा वडाध्यक्ष एवं महानगरपालिकाको सामाजिक समितिका संयोजक रामकुमार के. सी. ले उपाधि विजेतालाई २६ हजार २ सय ५० र उप विजेताले २२ हजार ५ सय रुपियाँ पुरस्कार प्रदान गर्नुभयो ।
परम्परागत बादनमा महिला सहभागितालाई प्रोत्साहित गर्न असोज २४ गते राष्ट्रिय सभाा गृहमा महिला, गुँला बाजा बादन कार्यक्रम आयोजना हुने भएको छ । काठमाडौँ महानगरपालिका वडा नं. १८ ले ङत तुलाधर समिति गुंला बाजं उपसमितिको व्यवस्थापनमा ‘निक्वःगु मिसा गुंलाबाजं ब्वज्या’ आयोजना गर्ने लागेको हो । आज वडाले आयोजना गरेको पत्रकार साक्षात्कार कार्यक्रममा वडाध्यक्ष न्हुच्छेकाजी महर्जनले, मौलिक परम्पराको संरक्षण र पुस्तान्तरणमा महिला सहभागिता बढाउन कार्यक्रम आयोजना गर्न लागिएको जानकारी दिनुभयो । यो दोस्रो संस्करण हो । पहिलो संस्करणमा १२ वटा समूहको सहभागिता थियो । कार्यक्रममा वडाध्यक्ष महर्जनले भन्नुभयो, ‘हामीले परम्परागत बाजा गुरुहरुलाई सम्मान गरिरहेका छौँ । यसरी सम्मानित हुने गुरुहरुमा महिला हुनुहुन्न । हामी महिला गुरुहरुलाई सम्मान गर्न पाउने दिनको प्रतिक्षामा छौँ ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘हराएका, लोप हुने अवस्थामा पुगेका, प्रयोगमा कमी भएका, पुस्तान्तरण हुन नसकेका बादन परम्परालाई महानगरपालिबाट पुनर्जीवित गर्दैछौँ । येँयामा काठमाडौँका स्थानीयले बजाउने गरेको तर विगत २५ वर्षदेखि स्थानीयले बजाउने छोडेको म्वाःली बाजाको प्रशिक्षण दिएर यस वर्ष पुनःस्थापित गरेका छौँ । वडास्तरबाट सशक्तिरण, संरक्षण र संवर्धनका काम भइरहेका छन् ।’
काठमाडौँ महानगरपालिकाले सवा ८ करोड लागतमा नन्दीकेशर सत्तल पुनःनिर्माण गराउन थालेको छ । २०७२ सालको भूकम्पले जीर्ण भएपछि भत्काइएको सत्तल पुननिर्माणका विषयमा स्थानीय बिच फरक मत भएपछि काम हुन सकेको थिएन । असहमतिसँग सम्बन्धित आवाजलाई प्रशासनिक तथा न्यायिक प्रक्रियाबाट सहमतिमा ल्याएपछि पुनःनिर्माणका लागि महानगरपालिकाकी कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले, जग पूजा र शिलान्यास गर्नुभयो । त्यस क्रममा उहाँले, ढलेका मूर्त सम्पदा उठाउने र हराएका अमूर्त सम्पदा पुनःस्थापना गर्ने कामलाई प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरहेको बताउनुभयो । ‘यी संरचना काठमाडौँका पहिचान स्मारक हुन् ।’
येँया (इन्द्रजात्रा) का धार्मिक, सांस्कतिक तथा सामाजिक क्रियाकलापमध्ये जीवित देवीदेवताको रथयात्रा आजबाट सुरु भएको छ । बसन्तपुर कुमारी घर अगाडिबाट जीवित देवी श्री कुमारी, श्री गणेश र श्री भैरवलाई रथारोहण गरेर यात्रा सुरु गरिएको हो । जात्रा अवलोकनका लागि राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल, उपराष्ट्रपति उपराष्ट्रपति रामसहाय प्रसाद यादवसहित विशिष्ट पदाधिकारी वसन्तपुर पुग्नुभएको थियो । यस्तै कार्यवाहक प्रधानमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले, प्रधानन्यायाधीश डा. मनोज कुमार शर्मा, राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष नारायणप्रसाद दाहाल, सभामुख डोलप्रसाद (डिपी) अर्याल, उपसभामुख रुबीकुमारी ठाकुर, गृहमन्त्री सुदन गुरुङ्, उर्जा तथा जलस्रोत मन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठ, भूमि व्यवस्था, सहकारी, संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री प्रतिभा रावल, कानुन, न्याय तथा संसदीय व्यवस्था मन्त्री शोविता गौतम, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री खडक राज पौडेल (गनेस) सहित पदाधिकारी वसन्तपुर पुग्नुभएको थियो । रथयात्रा अवलोकनका लागि संघीय संसदहरु, नेपालस्थित विदेशी दूताबासका राजदूतहरु, विशिष्ट पदाधिकारीसहित सर्वसाधारणको उपस्थिति थियो । उहाँहरुलाई काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोल, सम्पदा तथा पर्यटन समितिका संयोजक आशामान संगतसहित जनप्रतिनिधि र विभागीय प्रमुखहरुले जुद्ध शालिक अगाडि स्वागत गर्नुभएको थियो । स्वागत गरेपछि उहाँहरु हिँडेर गद्दी बैठकसम्म पुग्नुभएको थियो ।
काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलको प्रमुख संयोजकत्वमा ‘सम्यक् महादान मूल समारोह समिति’ घोषणा भएको छ । महानगरपालिकाले विभिन्न संघ, विहार, बहाल तथा गुठीको प्रतिनिधित्व र सहभागिता हुने गरी ३०१ सदस्यीय समिति घोषणा गरेको हो । आउँदो माघ १ गते स्वयम्भूको भुइँखेलमा महादान पूजा आयोजना हुनेछ । हरेक १२ वर्षमा हुनु पर्ने तर वितेका २२ वर्षदेखि हुन नसकेको थिएन । यस अघि ऐच्छिक गुठीमार्फत आयोजना गर्ने गरिएको तर रोकिएको महादान आयोजना गर्न समुदाय स्तरबाट कठिन हुने ठाउँमा पुगेपछि अमूर्त सम्पदा बचाउन तथा पुस्तान्तरण गर्न महानगरपालिकाले महादान आयोजना गर्न लागेको हो । मुख्य दुई दिन मनाइने महादानको पहिलो दिन हनुमान ढोकामा र दोस्रो दिन स्वयम्भूको भुइखेलमा मनाइने परम्परा छ । महादान २०६१ साल पछि काठमाडौँमा मनाउन सकिएको छैन । बिहीबार राष्ट्रिय सभा गृहमा आयोजना गरिएको घोषणा कार्यक्रममा गठित समितिको संयोजकमा नेपाल बज्रयान महाविहार लुम्बिनीका चक्रेश्वर प्रा. डा. नरेशमान बज्राचार्य हुनुहुन्छ । यस्तै महानगरपालिकाका प्रवक्ता नविन मानन्धर, महादान हुने वडा नं. १५ का अध्यक्ष ईश्वरमान डंगोल, सम्पदा तथा पर्यटन समितिका संयोजक आशामान संगत, महाविहार संघ, काठमाडौँका अध्यक्ष शुभकाजी शाक्य, उराय् समाज, काठमाडौँका सदस्य डा. सुमनकमल तुलाधर सहसंयोजक हुनुहुन्छ । मूलश्री महाविहार काठमाडौँका समज्वल बज्राचार्य मूल समारोह समितिका सदस्य सचिव हुनुहुन्छ ।
नियमित रुपमा पानी पर्न थालेपछि काठमाडौँ महानगरपालिकाले जोखिमयुक्त स्थान र विद्यालयहरुमा निगरानी बढाएको छ । सम्भावित बाढी र डुबानबाट बालबालिकालाई जोगाउन, डुवानका कारण भौतिक सम्पत्तिमा हुन सक्ने क्षति कम गराउन निगरानी बढाइएको हो । बंगालको खाडीमा विकसित न्यून चापीय प्रणाली थप विकसित हुँदै गएपछि काठमाडौँ उपत्यकासहित देशका विभिन्न स्थानमा अहिले बर्षा भइरहेको छ । अहिले सामान्य पानी परिरहेको भए पनि यो भारी वर्षाका रुपमा विकसित हुन सक्ने देखिएकोले जोखिमयुक्त स्थान र विद्यालयहरुमा निगरानी बढाइएको हो । जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा रहेका विद्यालयको अवस्था समेत मूल्याङ्कन गरी आवश्यक परे विद्यालय सञ्चालन तथा पठनपाठन स्थगन गर्ने अधिकार र जिम्मेवारी शिक्षा विभागलाई दिइएको छ ।