वि.सं.: २०८३, असोज १९ सोमबार
इ.स.: 2026 October 5,MONDAY
वि.सं.: २०८३, असोज १९ सोमबार
गुणस्तरीय खाद्य बस्तुको उत्पादनमा कच्चा पदार्थको छनोटदेखि उत्पादन, प्रशोधन, तापक्रम नियन्त्रण, भण्डारण, प्याकेजिङ, ढुवानी र बिक्रीसम्मका प्रत्येक चरण सावधानी आवश्यक हुन्छ । सामान्य कमजोरीले पनि खाद्य पदार्थको गुणस्तर विग्रिन्छ । काठमाडौँ महानगरपालिकाका फुड टेक्नोलोजिष्ट भारती अधिकारी भन्नुहुन्छ, ‘बेकरी उत्पादनहरूमा मुख्यतयाः गहुँको पिठो (ग्लुटेन), दुग्धजन्य पदार्थ (दूध, मक्खन), अण्डा, बदाम, काजु र भटमास जस्ता एलर्जेनहरू प्रयोग हुन्छन् । कानुनी र स्वच्छ व्यावसायिक दृष्टिले यी एलर्जेन बारे उपभोक्तालाई स्पष्ट जानकारी दिनु, सही लेबलिङ गर्नु र उत्पादनका क्रममा एकअर्कामा मिसावट हुन नदिनु व्यवसायीले पालना गर्नु पर्ने दायित्व हुन् ।’ अधिकारी भन्नुहुन्छ, ‘बेकरी उत्पादनमा ओस र तातो वातावरणका कारण सजिलै ढुसी आउन सक्छ । जसले पाउरोटी तथा केकलाई चाँडै बिगार्छ । यसबाट खाद्य वस्तुको स्वाद र गुणस्तर बिग्रिन्छ । यसरी उत्पन्न हुने विषाक्त पदार्थले उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पुर्याउँछ । तसर्थ, बेकरी वस्तुहरूलाई सधैँ ओभानो, सफा र हावा आउजाउ हुने ठाउँमा भण्डारण गर्नुपर्छ ।’
काठमाडौँ महानगरपालिका वडा नं. २३ को प्रशासनिक भवनको उद्घाटन भएको छ । करबाहेक १ करोड ८४ लाख ७२ हजार रुपियाँ लागतमा नियोक्लासिक (राणाकालीन) शैलीमा निर्माण गरिएको भवन महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोल र विधायन समितिका संयोजक एवं वडा २३ का अध्यक्ष मचाराजा महर्जनले समुदघाटन गर्नुभएको हो । भवन जुद्ध बारुण यन्त्र कार्यालयसँग मेल खाने शैलीमा बनाइएको हो । बसन्तपुर जुद्ध वारुण यन्त्र कार्यालय परिसरमा निर्माण भएको भवन विश्व सम्पदा क्षेत्र अन्तर्गत संरक्षित स्मारक उपक्षेत्रको मापदण्ड अनुसार निर्माण गरिएको हो ।
सम्झौताअनुसार महानगरपालिका क्षेत्रभित्र अत्यन्त जरुरी पत्र तथा हुलाक वस्तुका लागि ‘सेम डे’ (उही दिन) सेवा उपलब्ध हुनेछ । यस्तो सेवामा बढीमा दुई किलोग्रामसम्मका हुलाक वस्तु समावेश हुनेछन् । त्यसैगरी दुई किलोग्रामसम्मका पत्र वा अन्य सामानका लागि रजिस्ट्री सेवा तथा आवश्यकताअनुसार एक्सप्रेस मेल सर्भिस (इएमएस) र पार्सललगायतका अन्य सेवा प्रयोग गरिनेछ । रजिस्ट्री तथा पार्सलतर्फका वस्तु अर्को दिन वितरण गर्ने व्यवस्था हुनेछ । काठमाडौँ महानगरपालिका क्षेत्रबाहेक काठमाडौँ जिल्लाका अन्य स्थानीय तह तथा ललितपुर र भक्तपुरका हकमा रजिस्ट्री सेवाअन्तर्गत अर्को दिन हस्तान्तरण गरी सम्भव भएसम्म सोही दिन वा अर्को दिन वितरण गरिने सम्झौतामा उल्लेख छ । अन्य जिल्लाका लागि प्रचलित हुलाक सेवाको डाँक सञ्चालन तालिकाअनुसार सेवा हुनेछ ।
काठमाडौँ महानगरपालिकाको वडा नम्बर १८ ले आजदेखि भुरुङ्खेलमा तेस्रो संस्करणको सिप मेला सुरु गरेको छ । उद्यमशील विकास, रोजगारमूलक तथा स्वरोजगारमूलक र समाज व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित विषय मेलामा प्रशिक्षण हुनेछ । वडाध्यक्ष न्हुच्छेकाजी महर्जन भन्नुहुन्छ, ‘उद्यमबाट आयको स्तर बढाउने तथा आफैँ सामान उत्पादन गरेर खर्च घटाउने र रोजगारमूलक क्षेत्रमा जान आत्मविश्वाश बढाउने उद्देश्य राखेर हामीले नियमित रुपमा सिप मेला गरिरहेका छौँ ।’ विगत प्रशिक्षणका विषय र स्थानीयबासीको जीवन स्तरमा परेको सकारात्मक प्रभाव स्मरण गर्दै महर्जनले भन्नुभयो, ‘डल्लो साबुन, झोल साबुन र सरफ बनाउने, कपडाका जुत्ता बनाउने, रेशमी धागोबाट हस्तकलाका सामान बनाउने, वेकरी बनाउने लगायत तालिमबाट २ हजार बढी व्यक्तिलाई प्रशिक्षित गरिसकेका छौँ ।’
जलवायु तथा विपद् जोखिम न्यूनीकरण सम्बन्धी राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सरोकारवाला बिच सहकार्य सुदृढ गर्ने, सहरी वातावरण र विपद् उत्थानशीलताका विषयमा नगरस्तरीय सञ्जाल निर्माण गर्ने तथा बालबालिका, युवा, समुदाय, जोखिममा रहेका वर्ग, अनुसन्धानकर्ता र सरोकारवालाको समस्या समाधानका उपायमा सहभागिता बढाउने उद्देश्यले कार्यक्रम गर्न लागिएको हो । सहमतिपछि कार्यक्रमबाट अपेक्षित नतिजाका विषयका कुरा गर्दै कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले, जलवायुको प्राकृतिक स्वरुप बिग्रिन नदिन अभ्यास गरिएको रैथाने ज्ञान, सिप र अनुभवलाई बिज्ञानसँग जोड्ने कामलाई प्राथमिकतामा राख्न निर्देशन दिनुभयो । ‘पूर्खाले गरेको अभ्यास, उहाँहरुको ज्ञान र सिप व्यवस्थित थियो । यो व्यवस्थापनको ज्ञानलाई विज्ञानसँग जोड्न नसकिएकाले मौलिक क्षमता ह्रास भएको छ ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘प्रकृति र प्राकृतिक मौसम जोगाउन समुदायका अभ्यास र तथ्यलाई कार्यक्रम सञ्चालनको आधार बनाउनुपर्छ । यसलाई जोगाउने कामलाई आवश्यकताका आधारमा प्रविधि र नयाँ अभ्याससँग जोड्न पनि सकिन्छ ।’
ज्येष्ठ नागरिकहरुको निःशुल्क स्वास्थ्य उपचारका लागि काठमाडौँ महानगरपालिकाले छत्रपाटी निःशुल्क चिकित्सालय र सामुदायिक स्वास्थ्य परिषदसँग सम्झौता गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय ज्येष्ठ नागरिक दिवसको अवसर पारेर आज कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोल र प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत मुक्तिराम अर्यालको रोहवरमा महानगरपालिकाका तर्फबाट सामाजिक विकास विभागका प्रमुख समीक्षा निरौला, चिकित्सालयका तर्फबाट अध्यक्ष डा. मनोजमान श्रेष्ठ र परिषदका तर्फबाट उपाध्यक्ष प्रकाशकुमार श्रेष्ठले हस्ताक्षर गर्नुभएको हो । सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेपछि धारणा राख्दै कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले, अस्पतालमा पहिलो पटक जाँच गर्ने ज्येष्ठ नागरिक कार्यक्रमको मूल्याङ्कन सूचक रहेको बताउनुभयो । ‘अस्पताल आउने गर्नु भएका ज्येष्ठ नागरिकको सेवालाई अझ सहज र सरल बनाउँदै लैजानु पर्छ ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘रोग सहेर घरमै बसिरहने ज्येष्ठ नागरिकलाई अस्पतालसम्म ल्याउनु चाहिँ कार्यक्रम प्रभावकारिताको मूल्याङ्कन सूचक हो ।
अस्पताल वा स्वास्थ्य संस्थामा बच्चा जन्मिएपछि आमा र शिशु सुरक्षित छन् भन्ने मात्र पर्याप्त हुँदैन । त्यसपछिका केही दिनलाई स्वास्थ्यकर्मीको निगरानीमा राख्नुपर्छ । कार्यक्रमअन्तर्गत सुत्केरी भएको तेस्रो र सातौँ दिनमा स्वास्थ्यकर्मी घरमै पुगेर आमा र नवशिशुको स्वास्थ्य जाँच गर्नेछन् । सुत्केरीपछिको अवस्थामा आमामा रक्तस्राव, संक्रमण, उच्च रक्तचापलगायतका समस्या देखिन सक्छन् । नवशिशुमा पनि विभिन्न स्वास्थ्य जटिलता आउन सक्छन् । यी जटिलता समयमा पत्ता लगाएर स्वास्थ्य जोखिम घटाउनु कार्यक्रमको उद्देश्य हो । घरभेटका क्रममा स्वास्थ्यकर्मीले समस्या पहिचान गरेर आवश्यकताका आधारमा व्यवस्थापन गर्ने र थप उपचार आवश्यक देखिएमा सम्बन्धित अस्पतालमा पठाउनेछन् ।
काठमाडौँ महानगरपालिकाले यस वर्षदेखि आफ्नो भौगोलिक क्षेत्रभित्र रहेका नियमित खोप सञ्चालन गर्ने सरकारी तथा निजी स्वास्थ्य संस्थाहरुको खोप सेवा सुक्ष्म कार्ययोजना तयार गर्दैछ । यसअघि स्वास्थ्य प्रवर्धन केन्द्रहरुबाट सञ्चालन हुने खोप कार्यक्रमको मात्र सुक्ष्म कार्ययोजना तयार गर्ने गरेको थियो । अन्य खोप सेवा प्रदायकका हकमा स्वास्थ्य कार्यालयले कार्ययोजना तयार पार्ने गरेको थियो । यस वर्षदेखि भने महानगरपालिका आफैँले नियमित खोप कार्यक्रम तथा खोपबाट बचाउन सकिने रोगहरुको खोज पड्ताल सम्बन्धी समीक्षा गर्दै नयाँ खोप तथा रोगका बारेमा जानकारी, सरसफाइ प्रवर्धन तथा सुक्ष्म कार्ययोजना अद्यावधिक गोष्ठी गरेर योजना तर्जुमा गरिरहेको हो । गोष्ठीको पहिलो चरणमा महानगरपालिकाका सबै स्वास्थ्य प्रवर्धन केन्द्रका इञ्जार्च र खोपकर्ताका लागि २-२ दिनको २ समूहमा सुक्ष्म कार्ययोजना तथा समीक्षा गरिएको जनस्वास्थ्य अधिकृत खोप फोकल पर्सन मैयाँ सैँजुले जानकारी दिनुभयो । यस क्रममा आजदेखि महानगरपालिकाभित्र सञ्चालित खोप प्रदायक संस्थाका खोपकर्तालाई सहभागी गराएर गोष्ठी सुरु गरिएको छ । यसमा २२ वटा संस्थाका खोपकर्ता सहभागी हुनुहुन्छ ।