वि.सं.: २०८३, साउन ११ सोमबार
इ.स.: 2026 July 27,MONDAY
वि.सं.: २०८३, साउन ११ सोमबार
काठमाडौँमा खानेपानीका लागि टाढाटाढाबाट ल्याइएको पानी वितरण प्रणालीमा मात्र भर पर्नु नहुने सुझाव दिँदै वातावरण तथा जलप्रणाली विज्ञहरुले ‘आकाशे पानी संकलन’ र ‘जमिनमा पानी पुनभरण प्रणाली’लाई सक्रिय बनाउनु पर्ने सुझाव दिनुभएको छ । काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्र पानीको अभाव हुन नदिन तथा ब्लु ल्याण्डस्केपमा आधारित प्रणाली बचाउन महानगरपालिकाले कस्ता कार्यक्रम तर्जुमा गर्नुपर्छ? तर्जुमा गरिएका कार्यक्रमको कार्यान्वयन विधिमा आन्तरिक तथा वाह्य समन्वय र सहभागिताको ढाँचा कस्तो हुन सक्छ? विषयमा परामर्शका लागि काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले आयोजना गर्नुभएको बैठकमा विज्ञहरुबाट यस्तो सुझाव आएको हो ।
प्रतिवेदन अनुसार माइतीघर मण्डला क्षेत्रको ढल निकास प्रणालीमा गम्भीर इन्जिनियरिङ त्रुटि देखिएको छ । माइतीघर क्षेत्रमा भित्रिने ढलको माथिल्लो भागमा ९० सेन्टिमिटरको ढल छ । यो ढल प्रणाली तल्लो भागमा पुगेपछि ६० सेन्टिमिटरमा साँघुरिएको छ । यसरी माथिल्लो भागबाट आउने पानीको चापलाई तल्लो भागको साँघुरो ढलले धान्न नसक्दा ‘बोटलनेकिङ’ को समस्या भई पानी सडकमा बाहिरिने गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । यसबाहेक, टुकुचा खोलाको सतह बढेको बेला ढलको पानी खोलामा जानुको साटो उल्टै बस्ती र सडक तिर फर्कने (ब्याक फ्लो) समस्याले गर्दा. पनि माइतीघर जलमग्न हुने गरेको देखिएको छ । भौतिक पूर्वाधार बाहेक वातावरणीय र सहरी विकास र व्यवस्थापनका कारणहरूलाई पनि प्रतिवेदनले डुबानको प्रमुख कडीका रूपमा औँल्याएको छ ।
हरेक १२ वर्षमा हुनु पर्ने तर २४ वर्षसम्म हुन नसकेको सम्यक महादानको स्मरण गराउन साउन १३ गते दिपंकर तथागत वुद्धको शोभायात्रा तथा पञ्चदान कार्यक्रम हुने भएको छ । गुरु पूर्णिमाको अवसर पारेर काठमाडौँ महानगरपालिका वडा नं. २७ महावुद्ध महाविहारको प्राङ्गणमा कार्यक्रम हुनेछ ।
महिलाहरुमा बाथ र पुरुषहरुमा प्रोस्टेडको समस्या धेरै ७५ प्रतिशतलाई घरमै हेरचाह सेवा आवश्यक सेवा व्यवस्थापनमा बहु-औषधि सेवन र साक्षरता चुनौती एक्लोपना र स्याहारको अभाव काठमाडौँ महानगरपालिका क्षेत्रभित्र बसोबास गर्ने ज्येष्ठ नागरिकहरुले दैनिक ५ वटादेखि १५ वटासम्म औषधि सेवन गरिरहनु भएको पाइएको छ । महानगरपालिकाले २०८२ माघ १८ गतेदेखि २०८३ जेठ ३१ गतेसम्म ७० वर्ष माथिका ज्येष्ठ नागरिकहरुको प्रारम्भिक स्वास्थ्य परीक्षणसहित ‘स्वास्थ्य सर्वेक्षण’का क्रममा यस्तो अवस्था देखिएको हो । त्यस क्रममा सबै वडाका गरेर २ हजार ८४७ जना ज्येष्ठ नागरिक समेटिनु भएको छ । अध्ययनमा समेटिनुभएका मध्ये महिलाको संख्या १ हजार ७९४ जना (६३ प्रतिशत) र पुरुषको संख्या १ हजार ९५३ जना (३७ प्रतिशत) रहेको कार्यक्रमका फोकल पर्सन कल्पना श्रेष्ठले जानकारी दिनुभयो । यो तथ्याङ्कले काठमाडौँमा ज्येष्ठ नागरिकको जनसंख्यामा महिलाको हिस्सा ठूलो रहेको देखिन्छ । यस्तै पुरुषका दाँजोमा महिलाहरुको स्वास्थ्य समस्या फरक रहेको देखाउँछ ।
काठमाडौँको गुहेश्वरी फाँटमा सञ्चालित ‘बागमती नगर जग्गा एकीकरण आयोजना’ ले सम्पन्न गरेका काम र ती कामको प्रभाव तथा बाँकी काम तथा दायित्व सम्बन्धी प्रतिवेदन बुझाउन आयोजनालाई ४५ दिनको समय दिइएको छ । आज काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलको अध्यक्षतामा बसेको जग्गा एकीकरण आयोजना व्यवस्थापन उपसमितिको वैठकमा पूर्वाधार तथा सहरी सुविधा वितरण प्रणालीका अधुरा कामले नागरिकमा समस्या भइरहेको विषय उठान भएपछि तथ्यगत विवरणमा आधारित प्रतिवेदन तयार गर्ने र सो प्रतिवेदनले औल्याएका काम तत्काल सम्पन्न गर्ने निर्णय भएको हो । आयोजनाका प्रमुख, उपसमितिका सदस्य सचिव एवं काठमाडौँ उपत्यका विकास प्राधिकरणका काठमाडौँ जिल्ला आयुक्त सुनिता श्रेष्ठले पेश गर्नुभएको प्रगतिपछि प्रतिवेदन पेश गरेपछि प्राविधिक तथा प्रशासनिक कामका विषयमा निर्णय गरिने बताइएको हो ।
काठमाडौँ महानगरपालिकाले राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरलाई करिब ८० लाख रुपियाँ लागत बराबरका अर्थोपेडिक इम्प्लान्ट उपलब्ध गराएको छ । महानगरबासी र विपन्न तथा वेवारिसे विरामीलाई निःशुल्क उपलब्ध गराउने उद्देश्यले आज महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले, सेन्टरका निर्देशक डा. रुद्र मरासिनीलाई सामान हस्तान्तरण गर्नुभएको हो । एउटा इम्प्लान्ट किन्न प्रकृति अनुसार २ सय रुपियाँदेखि १० लाख रुपियाँ सम्म पर्छ । एक जना व्यक्तिलाई कति वटा इम्प्लान्ट चाहिन्छ भन्ने कुरा चाहिँ चोटपटकको अवस्थाले निर्धारण गर्छ । सेन्टरमा गराइएका उपचार हेर्दा औसतमा २ लाख रुपियाँदेखि २ लाख ५० हजार रुपियाँसम्म खर्च आउने गरेको छ । दुर्घटना वा अन्य स्वास्थ्य समस्याका कारण हड्डीमा राख्नुपर्ने महँगो ‘इम्प्लान्ट’ सामग्री अभावका कारण विरामीहरु उपचारबाट वञ्चित हुनु पर्ने अवस्था अन्त्य गर्न महानगरपालिकाको स्वास्थ्य विभागले सार्वजनिक खरिद प्रक्रियाबाट सामान खरिद गरेपछि प्राप्त भएका सामान सेन्टरलाई हस्तान्तरण गरिएको हो । उपलब्ध गराइएका सामानहरु ११५ प्रकारका छन् । यी सामानबाट करिब ३ सय जनाले निःशुल्क उपचार प्राप्त गर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
‘सम्पन्न योजनाको संरक्षण र दिगो उपयोगको विषय नयाँ योजना निर्माण गर्ने जत्तिकै महत्वपूर्ण काम छ । हामीले नवनिर्माणमा ध्यान दिएर पुग्दैन । अरवौँ खर्च गरेर बनाइएका सम्पत्तिको संरक्षण र दिगो उपयोगका लागि काम गर्नु पर्नेछ ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘अहिलेसम्म गरिएका अध्ययन, प्रतिवेदनबाट प्राप्त सुझाव र नागरिकका अपेक्षालाई मार्गदर्शन मानेर पार्किङ सञ्चालन व्यवस्थापन, सार्वजनिक जग्गा संरक्षण, नदी किनाराको मूल्य स्थापित गराउने कार्यक्रम, न्यून आय भएका परिवारका आवश्यकता, अनौपचारिक क्षेत्र, सिप र रोजगारी, डुवान व्यवस्थापनसहित विपद व्यवस्थापन, शिक्षा, स्वास्थ्य लगायत नागरिकका दैनिकीसँग जोडिएका क्षेत्रका कामलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर काम गर्नुहुनेछ भन्ने विश्वाश लिएकी छु ।’ उहाँको भनाइ थियो ।
काठमाडौँको सानो गौचरन क्षेत्रमा रहेको महेन्द्र भवन माध्यमिक विद्यालयको गुमेको सामाजिक प्रतिष्ठालाई फिर्ता गर्ने तथा उत्कृष्ट शैक्षिक गन्तव्यका रुपमा विकास गरिने भएको छ । यसका लागि आज महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोल र वडा नं. ५ का अध्यक्ष वीरेन्द्र प्रजापतीको रोहवरमा महानगरपालिकाका तर्फबाट प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सरोज गुरागाईँ र महेन्द्र भवन शैक्षिक गुठीका तर्फबाट अध्यक्ष प्रा. डा. प्रमिला राईले सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गर्नुभएको छ । सार्वजनिक शैक्षिक गुठी बिच महेन्द्र भवन माध्यमिक विद्यालयलाई आधुनिक र नमुना विद्यालयका रूपमा सञ्चालन गर्न सम्झौता गरिएको हो ।