वि.सं.: २०८३, जेठ ७ बिहीबार
इ.स.: 2026 May 21,THRUSDAY
वि.सं.: २०८३, जेठ ७ बिहीबार
स्थानीय शासनको स्वमूल्याङ्कन गर्ने विगतका ३ वटा प्रणाली (‘स्थानीय तह संस्थागत क्षमता स्वमूल्याङ्कन कार्यविधि, २०७७’, ‘स्थानीय तह वित्तीय सुशासन जोखिम मूल्याङ्कन कार्यविधि, २०७७’ र ‘स्थानीय आर्थिक विकास मूल्याङ्कन कार्यविधि, २०७९’)लाई एकीकृत र परिमार्जन गरेर ‘स्थानीय शासन स्वमूल्याङ्कन (सञ्चालन तथा व्यवस्थापन) कार्यविधि २०८२’ जारी गरिएको हो । साविकको संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय हालको भूमि व्यवस्था, सहकारी, संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयको २०८२ साउन २ गतेको मन्त्रीस्तरीय निर्णय अनुसार यो कार्यविधि आर्थिक वर्ष २०८२÷०८३ देखि कार्यान्वयनमा आएको हो । सुदृढ, सक्षम र प्रभावकारी स्थानीय शासन स्थापित गर्न स्थानीय तहको सुशासन तथा संस्थागत सुदृढीकरण, वित्तीय व्यवस्थापन, सेवा प्रवाह र आर्थिक-सामाजिक विकासमा प्राप्त उपलब्धिको मूल्याङ्कनबाट सुधार गर्नु स्वमूल्याङ्कनको उद्देश्य हो । यो कार्यका लािग यस अघि कार्यान्वयनमा थिए ।
काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले, फ्रान्सको कान्स नगरका मेयर डेभिड लिसनार्डलाई काठमाडौँ चलचित्र महोत्सवमा सहभागी हुन निमन्त्रणा दिनुभएको छ । मेयर डेभिडको निमन्त्रणामा ७९ औँ कान्स फिल्म फेस्टिभलमा सहभागी हुन पुग्नुभएकी कार्यवाहक प्रमुख डंगोललाई मेयर डेभिडले सिटी हलमा स्वागत गर्नुभएको थियो । नेवार समुदायका महिलाहरुको परम्परागत पोशाक हाकुपटासी लगाएर काठमाडौँको पहिचान लिएर उहाँ कार्यक्रममा सहभागी हुनुभएको थियो । डेभिडको स्वागतपछि चलचित्र विधाका रचनात्मक सहरले सञ्चालन गरिरहेका कार्यक्रम र आगामी योजनाका विषयमा कुराकानी गर्दै कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले मेयर डेभिडलाई काठमाडौँ चलचित्र महोत्सवमा सहभागी हुन निमन्त्रणा गर्नुभएको हो । त्यस क्रममा मेयर डेभिडले, काठमाडौँ फिल्म फेस्टिभलको सफलताका लागि सहयोग गर्न आफू तयार रहेको बताउनुभएको थियो ।
यी मौरीका घारहरु महानगरपालिकाले नमूना कार्यक्रमका रुपमा राखेको होे । यसबाट प्राप्त हुने नतिजाका आधारमा थप कार्यक्रम सञ्चालन हुनेछन् । कार्यक्रमको पहिलो चरणमा शंखधर उद्यान (रत्नपार्क)मा २ घार, वडा नं. ३ को रानीवारी सामुदायिक बन भित्र ४ घार, वडा नं. १६ को वालाजु वाइसधारा उद्यान भित्र ५ घार, यही वडाको गुरु नानक पार्कमा २ घार, वडा नं. ४ को शंखपार्कमा २ घार, वडा नं. ६ को लाखे पोखरी पार्कमा २ घार मौरी राखिएका छन् । यस्तै वडा नं. १४ को भुवनेश्वरी पार्कमा ४ घार र वडा नं. ३२ को मदन भण्डारी पार्कमा २ घार राखिएको आयोजनाका इञ्जिनियर सरकारदीप श्रेष्ठले जानकारी दिनुभयो ।
गएको वर्ष सिर्जनात्मक सिकाइ अन्तर्गत २३ वटा विषयमा ७०५ वटा उपसमूहमा क्रियाकलाप सञ्चालन भएका थिए । वरिष्ठ विद्यालय निरीक्षक विनिता महतका अनुसार सबैभन्दा धेरै विद्यार्थीको रुचि वातावरण र बालबालिका (वावा) उपसमूहमा थियो । त्यसपछि स्टीम (विज्ञान, प्रविधि, इन्जिनियरिङ, मानविकी र गणित शिक्षाको प्रवर्धनका लागि आविष्कार) उपसमूह र तेस्रोमा नृत्य उपसमूहमा थियो । यी समूहहरुमा क्रमशः ८२ वटा, ७४ वटा र ६७ वटा उपसमूह गठन गरिएका थिए । निर्धारित विषयमध्ये धाः बाजा वादनमा विद्यार्थीहरुको रुचि देखिएन । यसकारण यो विषयमा कुनै पनि उपसमूह गठन भएन । थोरै उपसमूह गठन भएका विषयहरुमा डम्फु, हस्तकला हुन् । यी विषयमा क्रमशः ४ वटा र ६ वटा उपसमूह गठन भएका थिए । तेस्रोमा बाँसुरी र कथावाचनमा १०-१० वटा उपसमूह गठन गरिएका थिए । २३ वटा विषयमा स्काउट, वावा, व्यक्तित्व विकास, स्टीम, उद्यमशील सोच, पठन संस्कार, योग र ध्यान, विपद व्यवस्थापन, भित्ते चित्र (म्युरल आर्ट), कोडिङ्, संस्कृति र सम्पदा, चलचित्रको दृष्टिकोणबाट सिकाइ, हस्तकला, अबाकस, कथावाचन, नृत्य, गायन, बाँसुरी, मादल, धिमे, धाः बाजा, डम्फु र नाट्य थिए ।
कार्यविधिमा छात्रवृत्तिलाई परिभाषित गर्दै कक्षा ११ र १२ मा निजी शिक्षण संस्थाले काठमाडौँ महानगरपालिकाबाट यसै कार्यविधि अनुसार छनोट गरेर अध्ययनका लागि सिफारिस गरेका विद्यार्थी वा निजका अभिभावकबाट प्रचलित कानुनबमोजिम सरकारलाई तिर्नुपर्ने शुल्क वा दस्तुर बाहेकका कुनै पनि शीर्षकमा कुनै पनि शुल्क नलिने गरी प्रदान गरिने अध्ययन सुविधा भनेर परिभाषित गरेको छ । गएको वर्षसम्म सबै विद्यालयहरुले १० प्रतिशत छात्रवृत्ति उपलब्ध गराउनु पर्ने थियो । अव विद्यार्थी संख्याको आधारमा छात्रवृत्ति निर्धारण हुनेछ । जसअनुसार ५ सयजना भन्दा कम विद्यार्थी भएका विद्यालयले न्यूनतम १० प्रतिशत, ५ सयदेखि ८ सय जनासम्म विद्यार्थी भएका विद्यालयहरूले न्यूनतम १२ प्रतिशत र ८ सयजनाभन्दा धेरै विद्यार्थी भएका विद्यालयहरूले न्यूनतम १५ प्रतिशत छात्रवृत्ति प्रदान गर्नुपर्नेछ । अनिवार्य तथा निःशुल्क शिक्षा सम्बन्धी ऐन २०७५ बमोजिम कार्यविधिमा यो वर्गीकरण राखिएको हो । यस प्रयोजनका लागि विद्यार्थी गणना गर्दा छात्रवृत्ति प्राप्त गरेका विद्यार्थी गणनामा राखिने छैन । कार्यविधिले महानगरपालिका भित्रका स्थायी बसोबास भएका संस्थागत र सामुदायिक जुनसुकै विद्यालयमा अध्ययन गरेका विद्यार्थीलाई १९ प्रतिशत, जुनसुकै स्थानका भए पनि संस्थागत विद्यालयमा अध्ययन गरेका विद्यार्थीहरुका लागि प्रदान गरिने छात्रवृत्तिको संख्या १० प्रतिशत बनाएको छ । कार्यविधि मस्यौदा कार्यदलका सदस्य सचिव एवं वरिष्ठ शाखा अधिकृत सुशिल सुवेदी भन्नुहुन्छ, ‘यो कार्यविधि प्रोग्रेसिभ छ ।’
कान्स फिल्म फेस्टिभलको ७९ औँ श्रृङ्खलामा भाग लिन काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोल आज फ्रान्स प्रस्थान गर्नुभएको छ । कान्सका मेयर डेभिड लिसनार्डको निम्तोमा उहाँ फेस्टिभलमा भाग लिन जानुभएको हो । फेस्टिभलका विभिन्न सत्रका कार्यक्रममा भाग लिएर उहाँ ८ गते स्वदेश फर्कने कार्यक्रम छ ।
कक्षा ११ र १२ मा प्रदान गरिने छात्रवृत्ति सम्बन्धी व्यवस्था गरिएको कार्यविधि संशोधनसहित पेश भएका १९ वटा प्रस्ताव पारित गर्दै काठमाडौँ महानगरपालिकाको ४९ औँ कार्यपालिका बैठक सम्पन्न भएको छ । महानगरपालिकाको सभा कक्षमा आज कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलको अध्यक्षतामा बसेको बैठकमा ७ वटा क्षेत्रका विविधसहित १९ वटा प्रस्ताव पेश गर्ने कार्यसूची थियो ।
श्रवण–दृष्टिविहीन, सुस्त श्रवण, पूर्ण र अति अशक्त अपाङ्गता भएका शारीरिक, दृष्टिविहीन, न्यून दृष्टियुक्त, अटिजम, बौद्धिक तथा वहुअपाङ्गता भएका, स्वर बोलाइ र मनोसामाजिक अपाङ्गता भएका बालबालिका अध्ययन गर्ने यस विद्यालयका सबै कक्षा कोठामा सबै विद्यार्थीको पहुँच पुर्याउन काठमाडौँ महानगरपालिकाले अनुदान रकम दिएर लिफ्ट जडान गरिदिएको हो । नेपालका सामुदायिक विद्यालयहरुमा लिफ्ट जडान गरिएको यो नै पहिलो हुनुपर्छ । विद्यालयको दावी छ । विद्यालयमा लिफ्ट जडान भएपछि अभिभावक र विद्यार्थीमा खुशी देखियो । आफ्ना नानीबाबु विद्यालयको माथिल्लो तलामा पुग्न सक्ने भएपछि अभिभावकहरु भक्कानिएर हर्षका आँशु टिलपिल बनाउँदै हुनुहुन्थ्यो ।