वि.सं.: २०८३, असोज ९ शुक्रबार
इ.स.: 2026 September 25, FRIDAY
वि.सं.: २०८३, असोज ९ शुक्रबार
नियमित रुपमा पानी पर्न थालेपछि काठमाडौँ महानगरपालिकाले जोखिमयुक्त स्थान र विद्यालयहरुमा निगरानी बढाएको छ । सम्भावित बाढी र डुबानबाट बालबालिकालाई जोगाउन, डुवानका कारण भौतिक सम्पत्तिमा हुन सक्ने क्षति कम गराउन निगरानी बढाइएको हो । बंगालको खाडीमा विकसित न्यून चापीय प्रणाली थप विकसित हुँदै गएपछि काठमाडौँ उपत्यकासहित देशका विभिन्न स्थानमा अहिले बर्षा भइरहेको छ । अहिले सामान्य पानी परिरहेको भए पनि यो भारी वर्षाका रुपमा विकसित हुन सक्ने देखिएकोले जोखिमयुक्त स्थान र विद्यालयहरुमा निगरानी बढाइएको हो । जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा रहेका विद्यालयको अवस्था समेत मूल्याङ्कन गरी आवश्यक परे विद्यालय सञ्चालन तथा पठनपाठन स्थगन गर्ने अधिकार र जिम्मेवारी शिक्षा विभागलाई दिइएको छ ।
काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले, सहरी विकासका कतिपय सिद्धान्तलाई व्यावहारिक बनाउँदै लैजानु पर्ने र कतिपय प्रयोगसिद्ध अभ्यासलाई सिद्धान्तका रुपमा विकास गर्ने गरी काम गर्नुपर्ने बताउनुभएको छ । प्रमुखका सल्लाहकारहरुसँगको बैठकमा उहाँले काठमाडौँको मौलिक स्वरुपको सहरी विकासका लागि तर्जुमा गरिने योजनाका प्रभावकारितामा कुरा गर्दै यस्तो बताउनुभएको हो । सहरको मौलिक पहिचानको संरक्षण गर्ने, सुन्दरता बढाउने, सबैलाई समान सेवा सुविधा दिने, सुन्दर र मानव बसोबास अनुकुल सहर निर्माणको महाअभियानलाई साझा प्रयत्नबाट साकार बनाउनुपर्छ । डंगोलले भन्नुभयो, ‘भौतिक विकाससँगै मेरो पुस्ताले देख्न नपाएका अमूर्त सांस्कृतिक क्रियाकलापहरुलाई पुनःस्थापना गरेर भावी पुस्ताका हातसम्म पुर्याउनु पर्नेछ । अहिले हामीले यी दायित्व पूरा गर्नुपर्नेछ ।’
मौसमजन्य सम्भावित विपद जोखिमका विषयमा छलफल गर्दै महानगर विपद व्यवस्थापन समितिले पूर्वतयारी र प्रतिकार्य संयन्त्रलाई सक्रिय बनाउने निर्णय गरेको छ । आज काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलको अध्यक्षतामा बसेको महानगरस्तरीय विपद् व्यवस्थापन समितिको वैठकले ढल, मंगाल, नाली तथा क्याचपिटलाई नियमित सफाइ गर्ने, उद्धार सामग्री तयारी अवस्थामा राख्ने, सूचना प्रणालीलाई चुस्त बनाउने र वडा तहदेखि सुरक्षा निकायसम्मको समन्वय प्रभावकारी बनाउने निर्णय गरेको हो । वङ्गालको खाडीमा विकसित न्यूनचापीय प्रणालीको असर र प्रतिकार्य, विपदका घटनामा राहत वितरण शिफारिस प्रणाली लगायत विषयमा छलफल गर्दै बैठकले, जल तथा मौसम विज्ञान विभाग र राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (एनडिआरआरएमए) बाट प्राप्त हुने अवस्थाको तथ्यका आधारमा महानगरवासीलाई सुरक्षित रहन सूचना प्रवाह गर्ने निर्णय भएको छ । वैठकले विपद्को अवस्थामा महानगर प्रहरी बलको कन्ट्रोल रुममार्फत तत्काल जानकारी गराउन सूचित गर्ने निर्णय गरेको छ । बंगालको खाडीबाट विकसित भएको चक्रबात विकास भएपछिको नेपालमा असोज ८ गतेदेखि १२ गतेसम्मको सम्भावित भारी, धेरै भारीको सम्भावना रहेको पूर्वानुमान भएपछि यसको प्रभावबाट बच्न पूर्व तयारी तथा प्रतिकार्यका विषयमा बैठक बसेको थियो । २४ घण्टामा ५० देखि १ सय मिलिमिटर पानी पर्नु भारी वर्षा हो । १ सय मिलिमिटरदेखि २ सय मिलिमिटर सम्म पानी पर्नु धेरै भारी र २ सय मिलिमिटर वा त्योभन्दा धेरै वर्षा हुनु अति भारी बर्षा हो ।
आज विहान ७ बजेर ४७ मिनेटको साइतमा ‘यसिं थनेगु’ (इन्द्रध्वजोत्थान) सम्पन्न भएको छ । हनुमानढोका कागेश्वरी मन्दिर नजिक कालभैरव अगाडि यसिं उठाइएको हो । उठाइएको यसिंमा ८ वटा काठका टुक्रा राख्ने चलन छ । यस कार्यमा न्हय्स नाय, चस्वाद्वँ टोलका मानन्धर समुदाय अनिवार्य उपस्थित हुने चलन छ । अष्टमातृकाको प्रतीकका रुपमा काठका टुक्रा राख्ने गरिएको हो । यसलाई ‘लाकासिँ’ भनिन्छ । यःसिं उठाउँदा गुर्जुको पल्टनले तोप पड्काएको थियो । यस अवसरमा तलेजु भवानीको प्रतीक स्वरुप सेतो घोडा ल्याउने चलन छ । यस्तै दिप्याखं (देवी नाच) प्रस्तुत गरिएको थियो । यो नाच इन्द्रजात्रामा निकालिने पहिलो नाच हो । यःसिं उठाइसकेपछि यसको माथि इन्द्र अङ्कित चिन्हसहितको ध्वजा फहराइयो । यसलाई ‘हलिंपता’ भनिन्छ । ‘हलिंपता’ फहराइसकेपछि मानन्धरहरुले सबैभन्दा पहिले पूजा गर्ने चलन छ । यःसिंको माथि गजुर जस्तै देखिने भोगटे राखिएको हुन्छ । फेदमा इन्द्रको सुवर्ण मूर्ति राखिन्छ । यसको श्रद्धालुहरुले पूजा आराधना गर्ने गर्दछन् । ‘यसिं थनेगु’ (इन्द्रध्वजोत्थान) अवसरमा काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोल, वडाध्यक्षसहित जनप्रतिनिधिहरु, स्थानीयबासी र श्रद्धालुहरुको बाक्लो उपस्थिति थियो ।
आज काठमाडौँ महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले जीवित देवता श्री गणेश र श्री भैरवको आसन अर्पण गर्नुभएको छ । तःवहालमा आयोजना गरिएको आसन प्रतिस्थापनको तान्त्रिक पूजामा सहभागी भएर उहाँले श्री गणेश र श्री भैरवका अभिभावकलाई आसन अर्पण गर्नुभएको हो । सिंहासन काठमाडौँ महानगरपालिका हनुमानढोका दरबार क्षेत्र संरक्षण कार्यक्रमको खर्चमा निर्माण गरिएको हो । त्यस क्रममा बोल्दै कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले, व्यवस्थापनका दृष्टिले यस वर्षको जात्रा विशेष हुने बताउनुभयो । ‘श्रीहरुको घरमा येँयाः (इन्द्रजात्रा) का अवसरमा अब श्री गणेश र श्री भैरवको पनि आसनमा पूजा हुनेछ । यसअघि श्रीहरुको घरमा उहाँहरुको आसन थिएन ।’ उहाँले जात्रा अन्य थप कार्यक्रमका बारेमा भन्नुभयो, ‘करिब २५ वर्षदेखि काठमाडौँबासीले बजाउन छोडेको म्वाःली बाजा यस वर्ष काठमाडौँबासीले बजाउनुहुनेछ । कुमारी घरको छाना जीर्णोद्धार गरिसकेका छौँ । दाँगीका दिन चन्द्रागिरीस्थित इन्द्र दहमा जाने श्रद्धालुहरुका लागि निःशुल्क यातायातको व्यवस्था गर्दैछौँ ।’
‘तत्काल बच्चा जन्माउन नचाहने तथा जन्मान्तर गर्न खोज्ने महिलाका लागि पाखुरामा राखिने यो भरपर्दाे अस्थायी साधन हो । प्रयोग गर्नु अघि स्वास्थ्यकर्मीले परामर्श गरेपछि मात्र साधन राखिने भएकोले प्रयोगकर्ताहरु यसको लाभका विषयमा ढुक्क हुन सक्नुहुन्छ ।’ परोपकार प्रसुति तथा स्त्री रोग अस्पताल, परिवार योजना एकाइका इञ्चार्ज लीना महर्जन भन्नुहुन्छ, ‘यो साधन ३ वर्षका लागि र ५ वर्षका लागि राखिन्छ ।’
येँयाः (इन्द्रजात्रा) अवधिमा वसन्तपुरको माजु देगः अगाडि प्रदर्शनका लागि राखिने श्रीस्वच्छन्द भैरवको खट पुनःनिर्माण गरिँदैछ । खट जीर्ण भएको र प्रयोग गरिएका काठ मक्किएर कमजोर हुँदै गएपछि काठमाडौँ महानगरपालिकाले हनुमानढोका दरबार संरक्षण कार्यक्रमबाट मौलिक र आकर्षक स्वरुपमा खट पुनःनिर्माण गराएको हो ।
काठमाडौँ उपत्यकामा रात्रिकालीन बस सेवा सञ्चालन गर्न ९ वटा स्थानीय तह एउटै कार्यक्रममा आवद्ध भएका छन् । काठमाडौँ महानगरपालिकाको नेतृत्वमा साझा यातायातसँग सहकार्य गरेर वैशाख १ गतेबाट सुरु परीक्षणका रुपमा सञ्चालन गरिएको रात्रिकालीन यातायात सेवालाई विस्तार गरेर अगाडि बढाउन आवश्यकताका आधारमा दायित्व वहन गर्ने गरी स्थानीय तहहरु साझा कार्यक्रममा आवद्ध भएका हुन् । रातको समयमा आवतजावत गर्ने सर्वसाधारण, व्यवसायी, उद्यमी, श्रमिक, अस्पताल जाने बिरामी तथा आन्तरिक एवं बाह्य पर्यटकलाई सहज, सुरक्षित र भरपर्दो यातायात सेवा उपलब्ध गराउने यसको उद्देश्य सहित संविधान दिवसको दिन पारेर स्थानीय तहका प्रमुखहरुले साझा यातायातसँग समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गर्नुभएको छ । हस्ताक्षर गर्ने महानगरपालिका र नगरपालिकाहरुमा काठमाडौँ महानगरपालिका, ललितपुर महानगरपालिका, बुढानीलकण्ठ नगरपालिका, गोदावरी नगरपालिका, चन्द्रागिरी नगरपालिका, कीर्तिपुर नगरपालिका, भक्तपुर नगरपालिका, सूर्यविनायक नगरपालिका, मध्यपुर थिमी नगरपालिका छन् । यसमा साझा यातायातका तर्फबाट अध्यक्ष शुशिलराज प्याकुरेलले हस्ताक्षर गर्नुभएको छ । संविधान दिवसको अवसरमा पारेर साझा यातायातको कार्यालयमा आयोजना गरिएको समारोहमा हस्ताक्षर गरिएको हो । त्यसलगत्तै ६ वटा रुटका लागि ३० वटा बस सञ्चालन थालिएको थियो ।