वि.सं.: २०८२, पुस २७ आइतबार
इ.स.: 2026 January 11,SUNDAY
वि.सं.: २०८२, पुस २७ आइतबार
आधुनिक भवन निर्माण प्रक्रिया र जीवनशैलीले रुपान्तरण भएको हाँडीगाउँको प्राचीनता फर्काउन काठमाडौँ महानगरपालिकाको केन्द्र र वडा कार्यालयबाट क्षेत्रगत र चरणगत काम भइरहेका छन् । यस क्रममा कृष्णमन्दिरदेखि डवलीहुँदै भवँर कुःसम्मको करिब ३०९ मिटर सडक दायाँवायाँका भवनहरुको अग्रमोहोडालाई मौलिक स्वरुपमा रुपान्तरणको काम सुरु हुन लागेको छ । ढुङ्गा विछ्याउनेसहितको यो कामका लागि ९ करोड ७३ लाख रुपियाँ लागत अनुमान गरिएकोमा बोलपत्रबाट छनोट भएको निर्माण पक्षसँग ९ करोड ४५ लाख रुपियाँमा सम्झौता गरिएको छ । यस मार्गमा मोहडा परिवर्तन गर्नुपर्ने ६३ वटा घरमध्ये ९ वटाको स्थानीय आफैँले परिवर्तन गर्नुभएको छ । अब ५४ वटाको सुधार गर्नु पर्नेछ । सहर विस्तारसँग निर्माण भएका तथा पुननिर्माण भएका भवनहरुका आधुनिक भएसँगै मौलिकता ह्रास आउन थालेको थियो । यसरी स्वरुप परिवर्तन भएका भवनहरुको झ्यालढोका, बालकोनी, गारो तथा पर्खालको पूर्ण तथा आंशिक परिवर्तन यसका मुख्य काम हुन् । यस क्रममा पाटी, फल्चा, मन्दिर, सामुदायिक भवन तथा सडक तथा पेटीको पुनरुत्थान गरिनेछ । मौलिक शैलीमा घरको पेटी, कार्नेस, बलेँसी, पाखा वा पाली, झिँगटीको छानो जस्ता भाग महत्वपूर्ण मानिन्छन् । घरको गारोमा प्रयोग गरिएका इटा बाहिरबाट देखिने खालका हुन्छन् । एकमुखे, तीनमुखे, पाँचमुखे गरी बिजोर कुँदिएका बुट्टेदार परम्परागत झ्यालहरू हुन्छन् । छिँडी, मातः, च्वतं र बुईंग गरी चार तला तथा छानासहितको घर मौलिक घरको डिजाइन हो ।
जयबागेश्वरी मन्दिरदेखि सेतोढोकासम्मको २९० मिटर सडक दायाँबायाँ रहेका घरहरुको सडकतर्फको मोहडालाई रुपान्तरण गरेर मल्लकालीन वा राणाकालीन शैलीको स्वरुप प्रदान गरिनेछ । स्वामित्वका हिसाबले व्यक्ति वा संस्था जसको भए पनि इतिहासको निश्चित समयावधिमा काठमाडौँ उपत्यकाभित्र विकास भएका वास्तु शैलीलाई परम्परागत मानिएको छ । यसमा मल्लकालदेखि राणा कालसम्मका संरचना पर्छन् ।
फस्ट विमेन्स टीट्वान्टी वर्ल्डकप क्रिकेट फर द ब्लाइन्ड २०२५ मा उपविजेता बनेको नेपाली टोलीलाई काठमाडौँ महानगरपालिकाले आज नगदसहित सम्मान गरेको छ । क्रिकेट एशोसिएसन फर द व्लाइन्ड इन इन्डियाले आयोजना गरेको वर्ल्डकपमा नेत्रहीन महिला क्रिकेट टोलीले भाग लिएको थियो । वर्ल्डकप गएको कार्तिक २४ गतेदेखि मंसिर ७ गतेसम्म भारत र श्रीलंकामा आयोजना भएको थियो । वर्ल्डकपका उपविजेता टीमलाई महानगरपालिकाका प्रमुख बालेन्द्र शाह (बालेन)ले सम्मान गर्नुभएको हो । खेलाडीहरुले जनही १ लाख रुपियाँ र व्यवस्थापकले जनही ५० हजार रुपियाँ प्राप्त गर्ने गरी प्रमुख शाहले, नेत्रहीन क्रिकेट संघ नेपाललाई एकमुष्ट १८ लाख ५० हजार रुपियाँ प्रदान गर्नुभएको थियो । खेलाडीहरुको सम्मान तथा प्रोत्साहनका लागि आयोजना गरिएको कार्यक्रममा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सरोज गुरागाईँ, प्रवक्ता नविन मानन्धर, सामाजिक विकास समितिका संयोजक रामकुमार के. सी., समितिका सदस्यहरु, कार्यपालिका सदस्यसहित क्रिकेट टोली, प्रशिक्षक र व्यवस्थापक सहभागी हुनुहुन्थ्यो ।
चाँगुनारायणको कलश यात्रा लिच्छविकालीन परम्परा हो । तत्कालीन राजा मानदेवको समय (इ.सं. ४६४) भन्दा पनि अघिदेखि यो परम्परा चल्दै आएको मानिन्छ । ऐतिहासिक रूपमा चाँगु नारायणलाई ‘नेपालका अधिपति’ र ‘राजकुलका ईष्टदेव’ मानिन्थ्यो । लिच्छवीकाल र मल्ल कालमा राजाले कुनै ठुलो काम गर्नुअघि वा राज्य संकटमा परेका बेला गरिने काम चाँगुनारायणको आशीर्वाद र अनुमति लिएर मात्र गर्ने चलन थियो । यसरी हेर्दा चाँगुनारायणको कलश बसन्तपुर र पाटन लैजानु शासन (राजकीय) परम्परासँग सम्बन्धित रहेको बुझ्न सकिन्छ ।
वडा नम्बर ७, ८, १०, १२, १४, १६, १९, २६, २७ र ३२ गरी १० वटा वडामा एक्स-रे सेवा जडान हुँदैछ । यसका लागि १० जना रेडियोग्राफर नियुक्त गरिसकिएको छ ।
अहिले जडान भएका क्यामराहरु एआइ प्रविधिमा आधारित ८ वटासम्म सेन्सर जोड्न मिल्ने, ओपन नेटवर्क भिडियो इन्टरफेस फोरम (ओएनभीआइएफ) प्रोकोकलका हुन् । ८ मेगापिक्सेल र ४ मेगापिक्सेलका क्यामराले ५५० मिटरसम्म दुरीका दृश्यहरु स्पष्ट रुपमा खिच्न र कैद गर्न सक्छन् । बुलेट क्यामराले ६० मिटरसम्मको स्पष्ट दृश्य दिन्छन् । इन्बिल्ट एआई फिचर भएका यी क्यामराले, सवारी साधनको नम्बर प्लेट, मानिसको अनुहार, मानिस तथा सवारी साधन आवतजावतको गणना गर्न सक्छ । वातावरणको अवस्था देखाउन सक्छ ।
काठमाडौँ महानगरपालिका नगर प्रहरी बलका ७ जना नगर प्रहरी निरीक्षकलाई कायममुकायम नगर प्रहरी नायव उपरीक्षकको जिम्मेवारी प्रदान गरिएको छ । आज महानगरपालिकाको सभा कक्षमा भएको विशेष समारोहमा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सरोज गुरागाईँ, सुशासन समितिका संयोजक ख्यामराज तिवारीको रोहवरमा प्रहरी बलका प्रमुख राजुनाथ पाण्डेले, उहाँहरुलाई नगर प्रहरी नायव उपरीक्षकको दर्ज्यानी चिन्ह प्रदान गर्नुभयो । त्यस अवसरमा वडाध्यक्षहरु, विभागी प्रमुखहरु उपस्थित हुनुहुन्थ्यो ।
विश्वमा तीव्र सहरीकरण हुँदै गएपछि सामाजिक संरचना परिवर्तन भएका छन् । यसकारण परिवारको साथ आवश्यक पर्ने समयमा व्यक्तिहरु एक्लै बन्न थालेका छन् । यसले सिर्जना गर्ने सामाजिक समस्या बढ्न नदिन हेरचाह र रेखदेखसँग सम्बन्धित सेवाको आवश्यकता बढ्दै गएको छ । हेरचाह र रेखदेखसँग सम्बन्धित कामसँग महिलाहरुको अवस्था र समस्या जोडिने भएकोले यो सेवासँग महिला अधिकार, सशक्तिकरण, दक्षता अभिवृद्धि जस्ता कार्यक्रम जोडिन्छन् । यस्तै रोजगार र आयआर्जनसँग पनि जोडिन्छ । यसप्रति हामी उत्तरदायी भएर काम गरिरहेका छौँ । डंगोलले बताउनुभयो ।