आधारभूत तहको ‘प्रश्नपत्र निर्माण तथा मूल्याङ्कन’का लागि 'विज्ञ रोष्टर' बनाउन प्रशिक्षक प्रशिक्षण सम्पन्न

काठमाडौँ । काठमाडौँ महानगरपालिकाको शिक्षा विभागले आधारभूत तहको प्रश्नपत्र निर्माण तथा मूल्याङ्कन सम्बन्धी प्रशिक्षक प्रशिक्षण कार्यशाला सम्पन्न गरेको गरेको छ । पद्मकन्या स्रोत केन्द्रमा आयोजित कार्यशालामा नेपाली, गणित, अंग्रेजी, सामाजिक, विज्ञान तथा प्रविधि र स्वास्थ्य शारीरिक तथा सिर्जनात्मक गरी ६ वटा विषयका ४-४ जनालाई प्रशिक्षक बनाउन प्रशिक्षण दिएको हो । यसरी उत्पादन हुनु भएका प्रशिक्षकबाट हरेक विषयका ९० जना शिक्षकलाई तालिम दिनुहुनेछ । यसरी प्रदान गरिएको तालिमबाट ५४० जना शिक्षकहरु प्रश्नपत्र निर्माण तथा मूल्याङ्कनका लागि प्रशिक्षित हुनुहुनेछ । 

विद्यार्थी मूल्याङ्कनका तरिका र प्रत्रपत्र निर्माणलाई स्तरीय तथा समान, समयसापेक्ष एवं वैज्ञानिक बनाउन प्रशिक्षण आयोजना गरिएको हो । 

प्रशिक्षण समापन अवसरमा प्रमाण पत्र वितरण गर्दै महानगरपालिकाको शिक्षा तथा स्वास्थ्य समितिका संयोजक चिनीकाजी महर्जनले भन्नुभयो, ‘शिक्षा भनेको योग्यता मापनको सूचक मात्र होइन । शिक्षाले व्यक्तिलाई विपन्नताबाट सम्पन्नता प्रदान गर्न सक्नुपर्छ । यसका लागि काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्रका सामुदायिक विद्यालयहरुमा संघ सरकारको लगानीमा महानगरपालिकाले १ अरब ३२ करोड रुपियाँ लगानी थप गरेको छ । तर, यसबाट  महसुस हुने नतिजा आउनुपर्छ । परिवर्तन देखिने प्रतिफल आउनु पर्छ । यसको पहिलो दायित्व शिक्षक र विद्यालयको हो ।’ 

शैक्षिक गुणस्तर कायम गराउने अनेक आयाम छन् । महर्जनले आगामी योजना सुनाउँदै भन्नुभयो, ‘अभिभावकहरुको आर्थिक सामाजिक अवस्थाले पनि शैक्षिक गुणस्तर कायम गराउन भूमिका खेलेको हुन्छ । यसकारण आगामी दिनमा हामी लगानी, शिक्षकको क्षमता विकासको वृद्धि गराउँदै विद्यालयसँग अभिभावकहरुलाई जोडेर कार्यक्रम सञ्चालन गर्नेछौँ । आन्तरिक र वाह्य समन्वयलाई मजवुत बनाउनेछौँ ।’

‘विद्यालय शिक्षाको राष्ट्रिय पाठ्यक्रम प्रारूप, २०७६ (दोस्रो संस्करण, २०७९) ले विद्यालय शिक्षाको राष्ट्रिय, तहगत, कक्षागत र विषयगत उद्देश्यहरु, विषयगत सक्षमताहरु तथा प्रमुख सिकाइ क्षेत्रहरु व्यवस्थित गरेको छ । तर, यसलाई विद्यालय तथा कक्षाकोठामा कार्यान्वयन पक्ष चुनौतीको रुपमा रहेको  छ ।’ विद्यालय व्यवस्थापन महाशाखा प्रमुख एवं शिक्षा अधिकृत इन्द्रप्रसाद दाहाल भन्नुहुन्छ, ‘शिक्षक सक्षमताको प्रारूप, २०७२ ले निरन्तर सिकाइ र पेशागत विकासलाई शिक्षकको एउटा प्रमुख सक्षमताको रुपमा उल्लेख गरेको छ । यसैअनुसार हामीले शिक्षकहरुलाई प्रश्न पत्र विकास एवम् मूल्याङ्कन सम्बन्धी तालिम दिएका हौँ ।’

‘विद्यार्थीहरुको सैद्धान्तिक तथा सिर्जनात्मक क्षेत्रको सिकाइ उपलब्धि मापनका अपनाइने मूल्याङ्कन विधि व्यवहारिक र बैज्ञानिक हुनुपर्छ ।’ शैक्षिक गुणस्तर परीक्षण केन्द्रका उपसचिव युवराज अधिकारीले भन्नुभयो, ‘विद्यार्थीहरुको ज्ञान, स्मरण, सुत्र, नियम, बुझाइ, तर्क जस्ता वहुपक्षको मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ । बाल केन्द्रित विधिबाट सिकेका सिप र यसको प्रयोग परीक्षण गर्नुपर्छ ।’

तालिमबाट महानगरपालिकाले आधारभूत तहको सिकाइ मूल्याङ्कन गर्ने विधिमा समानता आउनेछ । स्रोत शिक्षक रश्मी तामाङ् भन्नुहुन्छ, ‘शिक्षकहरुका लागि यो नयाँ अभ्यास हुनेछ ।’

राष्ट्रिय पाठयक्रम प्रारूप, २०७६ आधारभूत तहअन्तर्गत कक्षा ४ र ५ को पाठयक्रम २०७८ मा स्वीकृत भएर कार्यान्वयनमा आएको छ । यो प्रारुप २०७९ मा संशोधन भएको छ । आधारभूत तह अन्तर्गत कक्षा ६, ७ र ८ को पाठ्यक्रम, २०७७ सालमा स्वीकृत भएर कार्यान्वयनमा छ । पाठ्यक्रम विकास केन्द्रबाट कक्षा ४ देखि ८ सम्म तहगत र कक्षागत विषयगत विशिष्टिकरण तालिका विकास गरिएको छ । विद्यार्थी सिकाइका लागि आन्तरिक मूल्याङ्कन मापदण्ड, २०८० जारी गरिएको छ । 

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ को दफा ११(२) ज मा आधारभूत शिक्षा तथा माध्यमिक शिक्षा अन्तर्गत स्थानीय तहको काम, कर्तव्य र अधिकार अन्तर्गत शिक्षण सिकाइ, शिक्षक तथा कर्मचारीको तालिम र क्षमता विकास सम्बन्धी काम पर्छन् । राष्ट्रिय शिक्षा नीति, २०७६ का १३ बटा उद्देश्यमध्ये ‘शिक्षा प्रणालीका विभिन्न अवयवहरुमा रहेर सेवा प्रवाह गर्ने जनशक्तिलाई उत्कृष्ट नतिजा प्रदर्शन गर्न पेशागत योग्यता, सक्षमता, इमान्दारिता, प्रतिवद्धता र जवाफदेहिता सुनिश्चित गरेर शैक्षिक सुशासन कायम गर्नुलाई एउटा प्रमुख उद्देश्यमा राखिएको छ । 

२०७९ देखि २०८८ सम्मका लागि तर्जुमा गरिएको विद्यालय शिक्षा क्षेत्र योजनाले शिक्षाका सबै संरचना र संयन्त्रमा काम गर्ने जनशक्ति र संस्थाको क्षमता अभिवृद्धि गर्नुलाई विद्यालय शिक्षामा सुशासन तथा व्यवस्थापनको प्रमुख उद्देश्य मानेको छ । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ देखि २०८५/०८६ सम्मको १६ औँ योजनाले स्थानीय तह मार्फत शिक्षक सहायता प्रणालीको प्रबन्ध गर्ने कुरा उल्लेख गरेको छ ।