Logo
  • वि.सं.: २०८३, मंसिर ४ शुक्रबार​

  • इ.स.: 2026 November 20, FRIDAY

  • वि.सं.: २०८३, मंसिर ४ शुक्रबार​

  • काठमाडौँ उपत्यकालाई जलवायु उत्थानशील बनाउन 'जलवायु कार्य सप्ताह' आयोजना गर्दै काठमाडौँ महानगरपालिका

    जलवायु कार्य सप्ताहका विषयमा जानकारी दिन पत्रकार भेटघाट कार्यक्रम

    काठमाडौँ । काठमाडौँ महानगरपालिकाले मंसिर ७ गते देखि १३ गतेसम्म ‘काठमाडौँ जलवायु कार्य सप्ताह २०८३’ सञ्चालन गर्ने भएको छ । कार्य सप्ताहका विषयमा जानकारी दिन आज आयोजना गरिएको पत्रकार भेटघाट कार्यक्रममा महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले, पहिले देख्ने गरेका, सुन्ने गरेका मौसमजन्य समस्या अब भोग्नु पर्ने दिन आइसकेपछि विचारविमर्शले मात्र नपुग्ने भएको बताउनुभयो । ‘पहिले सम्भावित जोखिमबाट बच्नका लागि सचेतना बढाउने उद्देश्यले छलफल र विचारविमर्श गरिन्थ्यो । अब काम नगरी जोखिमबाट बच्न सकिँदैन । यसकारण सरकारी तथा गैरसरकारी क्षेत्र, निजी क्षेत्र, सामाजिक संघसंस्था, प्राज्ञिक तथा अनुसन्धानकर्ता, बालबालिका तथा अभियानकर्ता सबैको सहकार्यमा जलवायुका असर न्यूनीकरण तथा जोखिम व्यवस्थापनका लागि कार्यमूलक सप्ताह आयोजना गरेका हौँ ।’ डंगोलले धारणा राख्नुभयो । 

    ‘जलवायुको असर नपर्ने व्यक्ति हुँदैन । प्रभाव नभएको ठाउँ हुँदैन । समय र अवस्था हुँदैन । यसको असर र जोखिम दिनदिनै भोग्नु पर्ने अवस्था छ ।’ डंगोलले भन्नुभयो, ‘सर्वव्यापी रुपमा जोखिम भइरहेको जलवायु परिवर्तनको जोखिम घटाउन एउटा संस्था, निकाय वा पक्षले मात्र काम गरेर पनि पुग्दैन । यसकारण समस्याको समाधानका लागि राजनीतिक, आर्थिक, प्रशासनिक, सामाजिक, बैज्ञानिक, प्राविधिक, प्राज्ञिक र अनुसन्धान लगायत क्षेत्रमा आवद्ध विज्ञदेखि पेशाकर्मी र समुदाय स्तरका व्यक्तिहरुलाई एउटै मञ्चमा ल्याएर तत्काल गर्न सकिने र गर्नु पर्ने कामलाई प्राथमिकताका साथ अगाडि बढाउनेछौँ ।’

    पत्रकार भेटघाटका क्रममा प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै प्रवक्ता नविन मानन्धरले, सप्ताहव्यापी रुपमा सातै दिन फरक फरक विषय र क्षेत्रसँग सम्बन्धित कार्यमूलक कार्यक्रम आयोजना हुने जानकारी दिनुभयो । 

    प्रवक्ता मानन्धरका अनुसार जलवायु परिवर्तनका स्थानीय असर घटाउन तथा अनुकूलनका लागि स्थानीय तहमा सामुहिक प्रयास, सहकार्यको थालनी गर्ने उद्देश्यले सप्ताहव्यापी कार्यक्रम आयोजना गर्न लागिएको हो । ‘कार्यक्रममा सम्बन्धित क्षेत्रका व्यक्ति र व्यक्तित्वसँगै जनप्रतिनिधि, युवा, बिद्यार्थी, बैज्ञानिक, उद्यमी, निजी क्षेत्र तथा नागरिक समाजलाई एउटै मञ्चमा सहभागी गराएर काठमाडौँ उपत्यकालाई जलवायु उत्थानशील, समावेशी, स्वस्थ र बस्न योग्य सहरका रूपमा विकास गर्नका लागि साझा कार्यक्रमको थालनी गर्ने लक्ष्य राखिएको छ ।’ प्रवक्ता मानन्धरले जानकारी दिनुभयो । 

    सहर केन्द्रित जलवायुका असर घटाउने सहरस्तरीय यो नेपालकै पहिलो प्रयास हो । यस कार्यक्रममा जलवायु परिवर्तनका चुनौती बारे छलफल गर्ने मात्र नभई त्यसका असरहरुको सामना गर्न तत्काल अवलम्न गर्नुपर्ने कार्य तथा विज्ञानसम्मत् क्रियाकलापलाई समुदायको सहभागितामा प्रारम्भ गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । 

    पत्रकार भेटघाटका क्रममा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत मुक्तिराम अर्याल, वातावरण समितिका संयोजक बालकृष्ण महर्जन, विभागीय प्रमुख तथा सप्ताहव्यापी कार्यक्रमका साझेदार सहभागी हुनुहुन्थ्यो । 

    प्रेस विज्ञप्ति पूर्ण पाठ 

    प्रेस विज्ञप्ति

    मंसिर ७ गतेदेखि जलवायु कार्य सप्ताह
    काठमाडौँ उपत्यकालाई जलवायु उत्थानशील सहर बनाउन एकीकृत र कार्यान्वयन योग्य कार्य थालनी गर्दै

    –    काठमाडौँ महानगरपालिकाको आयोजनामा मंसिर ७ गते देखि १३ गतेसम्म ‘काठमाडौँ जलवायु कार्य सप्ताह २०८३’ सञ्चालन हुने

    –    जलवायु परिवर्तनका चुनौती सामना गर्न स्थानीय तहका प्रमुखदेखि युवा, विद्यार्थी, वैज्ञानिक, निजी क्षेत्र र नागरिक समाज एकै मञ्चमा 


    २०८३ मंसिर ३
    काठमाडौँ ।
    जलवायु परिवर्तनका स्थानीय असर घटाउन तथा अनुकूलनका लागि स्थानीय तहमा सामुहिक प्रयास, सहकार्यको थालानी गर्ने उद्देश्यले काठमाडौँ महानगरपालिकाको आयोजनामा मंसिर ७ गतेदेखि १३ गतेसम्म ‘काठमाडौँ जलवायु कार्य सप्ताह २०८३’ आयोजना हुने भएको छ । साताव्यापी कार्यक्रममा जनप्रतिनिधि, युवा, बिद्यार्थी, बैज्ञानिक, उद्यमी, निजी क्षेत्र तथा नागरिक समाजलाई एउटै मञ्चमा सहभागी गराएर काठमाडौँ उपत्यकालाई जलवायु उत्थानशील, समावेशी, स्वस्थ र बस्न योग्य सहरका रूपमा विकास गर्नका लागि साझा कार्यक्रमको थालनी गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । 

    सहर केन्द्रित जलवायुका असर घटाउने सहरस्तरीय यो नेपालकै पहिलो प्रयास हो । यस कार्यक्रममा जलवायु परिवर्तनका चुनौती बारे छलफल गर्ने मात्र नभई त्यसका असरहरुको सामना गर्न तत्काल अवलम्बन गर्नुपर्ने कार्य तथा विज्ञानसम्मत् क्रियाकलापलाई समुदायको सहभागितामा प्रारम्भ गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । 

    तीव्र सहरीकरणसँगै काठमाडौँले सहरी डुबान, अत्यधिक गर्मी, वायु प्रदुषण, पानीका स्रोतको कमी तथा फोहरमैला व्यवस्थापनजस्ता अनेकौं पर्यवारणीय चुनौती सामना गरिरहेको छ । यी समस्या कुनै एउटा संस्था वा निकायको प्रयासबाट मात्र समाधान गर्न सम्भव नहुने भएकाले तीनै तहका सरकार, समुदाय, प्राज्ञिक व्यक्ति तथा संस्था, अनुसन्धानकर्ता, विकास साझेदार, युवा, नागरिक समाज, निजी क्षेत्र तथा राष्ट्रिय संस्थाहरूबीचको सहकार्यलाई कार्यान्वयन तहमा नै तत्कालै थालनी गर्नु यस सप्ताहव्यापी कार्यक्रम आयोजनाको मूल उद्देश्य हो । 

    सात दिनसम्म सञ्चालन हुने कार्य सप्ताहमा प्रत्येक दिन फरक विषयलाई केन्द्रमा राखेर कार्यक्रम आयोजना गरिनेछ । पहिलो दिन ‘जलवायु परिवर्तनको प्रभाव न्यूनिकरणका लागि नीतिगत तथा राजनीतिक नेतृत्व तहमा उच्चस्तरीय संवाद’ अर्थात् जनप्रतिनिधिको राउण्डटेबल आयोजना हुनेछ । यसमा काठमाडौँ उपत्यका तथा प्रभावित क्षेत्रका स्थानीय सरकारका प्रमुखहरू, सरकारी निकाय, विज्ञ तथा सरोकारवालाबीच सहरी उत्थानशीलता, जलवायु परिवर्तन र साझा प्राथमिकताका विषयमा छलफल हुनेछ । 

    यसै दिन महानगरपालिकाले जलवायुका असर घटाउन थालेका प्रयासहरुका बारेमा जानकारी दिने, ‘रिचार्ज काठमाडौँ’ अभियान, वायु प्रदुषण न्युनीकरणका व्यवहारिक प्रयास, वृक्षारोपण तथा फोहरमैला व्यवस्थापनका क्षेत्रसँग सम्बन्धित अभ्यास र उपलब्धि सम्बन्धमा विचार विमर्शको अतिरिक्त कार्यथालनी हुनेछ । महानगरपालिकाको दीर्घकालीन सहरी विकासको अवधारणा ‘भिजन २०४०’ को अवधारणागत पक्षमा कार्य गर्न यस दिनको कार्यक्रम केन्द्रित हुनेछ । 

    दोस्रो दिन ‘जलवायु वित्त’ विषयमा केन्द्रित हुनेछ । जलवायु अनुकुलन तथा उत्थानशील पूर्वाधार निर्माणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय जलवायु कोष, हरित नगर ऋण पत्र, सरकारी वित्तीय स्रोत तथा निजी क्षेत्रको लगानी परिचालनका विषयमा छलफल गर्नु यस दिनका मुख्य क्रियाकलाप हुन् । यस अवसरमा काठमाडौँ महानगरपालिकाले लगानी आवश्यक भएका प्राथमिकता प्राप्त जलवायु परियोजना प्रस्तुत हुनेछ । 

    तेस्रो दिन ‘नागरिक विज्ञान तथा सम्पदा र जलवायु परिवर्तनका असर’ विषयमा केन्द्रित गरिनेछ । जलवायु परिवर्तनका असर पहिचान र समाधानमा नागरिकको अर्थपूर्ण सहभागिता तथा परम्परागत र उपयोगी स्थानीय ज्ञानको उपयोगलाई वहसमा ल्याउनु, प्रयोगसिद्ध रैथाने सिपको प्रवर्धन गर्नु यस दिनको कार्यक्रमको उद्देश्य हो । यस दिन ऐतिहासिक सम्पदा क्षेत्रको पदयात्रा, परम्परागत हिटी प्रणालीको संरक्षण, भूमिगत जल पुनःभरण तथा पानीको गुणस्तर परीक्षण सम्बन्धी प्रदर्शन लगायतका कार्य हुनेछ । साथै, सम्पदा, जलवायु परिवर्तन र सामुदायिक ज्ञानका विषयमा विज्ञ, अनुसन्धानकर्ता युवा तथा स्थानीय समुदायबीच सामयिक अन्तरक्रिया गरी दिशाबोध गरिनेछ । 

    चौथो दिनको विषय ‘ऊर्जा प्रणाली र जलवायु परिवर्तन’ विषयमा आधारित हुनेछन् । यस दिन स्वच्छ ऊर्जा, विद्युतीय सवारी साधनको प्रयोग, ऊर्जा भण्डारण प्रविधि तथा फोहरमैला व्यवस्थापनका विषयमा समानान्तर सत्र सञ्चालन हुनेछन् । फोहरलाई स्रोत, उर्जा तथा इन्धनका रूपमा उपयोग गर्ने, कम्पोस्ट मल उत्पादन, बायो ग्याँस, पुनःप्रयोग तथा चक्रीय अर्थतन्त्र प्रवर्धनका विषयमा छलफल गरिनेछ । यस दिन टेकुमा रहेको बायो ग्याँस प्लान्टको उद्घाटन गर्ने तथा सफा टेम्पो र विद्युतीय सवारी साधनको प्रयोगलाई प्रवर्धन गर्ने सम्बन्धी सत्रहरु सञ्चालन हुनेछन् ।

    पाँचौँ दिन ‘बालबालिका तथा युवा जलवायु कार्य दिवस’ का रूपमा मनाइनेछ । यसअन्तर्गत ५० वटा भन्दा बढी विद्यालयमा एकैपटक फोहरको वर्गीकरण, विद्यालयको वातावरणीय अवस्था पहिचान, जलवायु खेल, वृक्षरोपण योजना तथा सिर्जनात्मक सचेतना तथा कार्यमूलक गतिविधि सञ्चालन गरिनेछ । विद्यार्थी मार्फत् प्रवर्धित नविन प्रविधि, हरित आविष्कार तथा इको क्लबका गतिविधि प्रदर्शनीमा राखिनेछन् । जलवायु विषयमा ह्याकाथन, वैज्ञानिकसँग प्रत्यक्ष अन्तरक्रिया, पुनःप्रयोग तथा चक्रीय अर्थतन्त्र सम्बन्धी प्रयोगात्मक सिकाइ कार्यक्रम सञ्चालनले कार्यसप्ताहलाई थप उपयोगी गराउनेछ ।

    विद्यार्थीहरुलाई जलवायु परिवर्तनका घटना तथा प्रतिकूल असरहरुसँग अभ्यासगत रुपमा परिचित गराउन तथा भविष्यमा पर्नसक्ने जोखिमको सामना गर्न तयार हुने नवपुस्तालाई मध्यनजर गरी ‘जलवायुका लागि बालबालिका’ भिडियो प्रतियोगिता आयोजना गरिएको छ । काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्रका सामुदायिक तथा संस्थागत विद्यालयको कक्षा ६ देखि १२ सम्म अध्ययन गरिरहेका बालबालिकाकाबीचमा हुने यो प्रतियोगितामा काठमाडौँ महानगरपालिका क्षेत्रभित्रका विद्यालयहरुमा अध्ययनरत विद्यार्थी र काठमाडौँ महानगरपालिका स्थायी ठेगाना भई हाल अन्यत्र अध्ययन गरिरहेका बालबालिकाले पनि सहभागिता जनाउन सक्नेछन् । 

    यो प्रतियोगिताका विजेतालाई ५० हजार रुपियाँसहित पुरस्कृत गरिनेछ । यस्तै दोस्रो हुनेलाई ३० हजार रुपियाँ, तेस्रो हुनेलाई २० हजार रुपियाँ र सान्वना स्थान हासिल गर्ने ७ जनालाई जनही १० हजार रुपियाँसहित पुरस्कृत गरिनेछ । यसरी स्थान हासिल गर्ने १० जनालाई ‘काठमाडौँ महानगरपालिकाका लागि जलवायु परिवर्तन सद्भावना दूत’ को उपाधि प्रदान गरेर वर्षभरि नै जलवायुका लागि बालबालिकाको सिर्जनात्मक भूमिकालाई सक्रिय बनाइनेछ । 

    छैटौँ दिन ‘खाद्य प्रणाली र जलवायु परिवर्तन’ विषयमा केन्द्रित गरिनेछ । सहरी कृषि, परम्परागत बाली, बीउ संरक्षण र जलवायु अनुकुल कृषि प्रणाली यस दिनका विषय हुन् । यस दिनमा राष्ट्रिय जीन बैंक, खुमलटारलगायत कृषि क्षेत्र तथा परम्परागत बजारको अवलोकन, कृषकसँग अन्तरक्रिया र कौसीखेती सम्बन्धी सिकाइ कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ । कृषक, चलचित्रकर्मी तथा खाद्य क्षेत्रका अभ्यासकर्ताबीच खाद्य प्रणाली र जलवायु परिवर्तनका विषयमा संवाद गर्ने यस दिनको कार्यक्रम हो । 

    सातौँ तथा अन्तिम दिन ‘जलवायु परिवर्तनका असर घटाउन नागरिक समाज, गैरसरकारी संस्था तथा अन्तरसरकारी संस्थाको दायित्व’ विषयमा कार्यक्रम केन्द्रित हुनेछ । यस दिन जलवायु न्याय, पुस्तान्तरणीय जिम्मेवारी, स्थानीय समुदायमा जलवायु परिवर्तनको प्रभाव, हिमाली क्षेत्रमा हुने क्षति तथा नोक्सानी र जलवायु वित्तका विषयमा छलफल हुनेछ । ‘जलवायु परिवर्तनको असर घटाउन बालबालिका तथा युवाको भूमिका’, ‘विभिन्न सरोकारवालाबीच सहकार्यको प्रतिबद्धताको संयुक्त विज्ञप्ति’, ‘आगामी कार्यदिशा सम्बन्धी मार्गचित्र’ र ‘जलवायु परिवर्तनका असर न्यूनीकरणका लागि काठमाडौँ घोषणा २०८३’ जारी गरेर कार्य सप्ताह समापन गरिनेछ । 

    कार्य सप्ताहका क्रममा विभिन्न सार्वजनिक सहभागितामूलक कार्यक्रम पनि सञ्चालन हुनेछन् । नेपाल प्रिमियर लिगसँगको जलवायु साझेदारीअन्तर्गत हरित रङ्गशाला, शून्य फोहरका खेल दिवस तथा खेलमार्फत जलवायु सचेतना अभिवृद्धि गरिनेछ । त्यस्तै, साझा यातायातसँगको सहकार्यमा सार्वजनिक यातायातको प्रयोग, नागरिक विज्ञान र वायु प्रदुषण न्यूनीकरण सम्बन्धी जनचेतनामूलक अभियान सञ्चालन हुनेछ ।

    ‘काठमाडौँ इन टेन इयर्स’ नामक खुला डिजाइन प्रतियोगितामार्फत दिगो सहरी विकास, स्वच्छ यातायात र भविष्यको काठमाडौँ परिकल्पना प्रस्तुत गर्न सार्वजनिक सहभागिता जुटाइनेछ । युवा सिर्जनाकर्मीका लागि सम्पदा, जलवायु परिवर्तन र सांस्कृतिक उत्थानशीलता सम्बन्धी भिडियो तथा कथावाचन प्रतियोगिता पनि आयोजना गरिनेछ । सप्ताह अवधिमा महानगरका ३२ वटै वडामा सामुदायिक जलवायु चलचित्र प्रदर्शन गर्ने योजना छ । 

    कार्यक्रममा स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि तथा कर्मचारी, संघ र प्रदेश सरकारका प्रतिनिधि, विश्वविद्यालय तथा अनुसन्धान संस्थाका विज्ञ, संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय निकाय, विकास साझेदार, नागरिक समाज, सामुदायिक संस्था, युवा समूह, बैंक तथा वित्तीय संस्था, लगानीकर्ता, ऊर्जा तथा विद्युतीय सवारी क्षेत्रका प्रतिनिधि, पुनःप्रयोगकर्ता र सर्वसाधारणको सहभागिता रहनेछ । कार्य सप्ताहबाट उपत्यकाभित्र र बाहिरका स्थानीय तहबीच जलवायु परिवर्तन सम्बन्धी साझा राजनीतिक प्रतिबद्धता, जलवायु परियोजनाका लागि लगानीका अवसर, परम्परागत हिटी प्रणालीको पुनर्जीवनका लागि कार्ययोजना, एकीकृत फोहरमैला व्यवस्थापन तथा स्वच्छ ऊर्जा प्रवर्धनका कार्यदिशा तयार हुने अपेक्षा गरिएको छ । साथै, विद्यालय तथा युवाहरुका जलवायु कार्य सम्बन्धी उपलब्धि, खाद्य प्रणाली सम्बन्धी सिकाइ  आदानप्रदान हुनेछ । 

    काठमाडौँ महानगरपालिकाले आयोजना गर्ने यस कार्यक्रमले जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी असरलाई न्यूनिकरण गर्न सचेतना सहितको संस्थागत प्रतिबद्धता, नागरिक सहभागिता, ज्ञान आदानप्रदान तथा हस्तान्तरण, लगानी र व्यावहारिक कार्यान्वयनसँग जोड्ने अपेक्षा गरिएको छ । यसबाट काठमाडौँ उपत्यकालाई जलवायु परिवर्तनका चुनौतीसँग सामना गर्न सक्षम, समावेशी, स्वस्थ तथा दिगो सहरका रूपमा विकास गर्ने साझा प्रयासलाई थप गति दिन सकिने अपेक्षा गरिएको छ । यो कार्यमा नागरिक सहभागिता जुटाउन, जलवायु परिवर्तनका जोखिम र सामना गर्नका लागि आवश्यक क्षमताका विषयमा नागरिकलाई जानकारी प्रदान गर्न आमसञ्चार क्षेत्रको गहन जिम्मेवारी हुने भएकोले सप्ताह अन्तर्गतका कार्यक्रममा सहभागी भएर प्राप्त सुझाव, पृष्ठपोषण तथा मार्गदर्शनलाई आम पाठक, दर्शक तथा स्रोताहरु समक्ष पु¥याउन सहयोग गर्नुहुनेछ भन्ने अपेक्षा गरेका छौँ । 

    काठमाडौँ जलवायु कार्य सप्ताह, २०८३ ले विश्वव्यापी रुपमा देखिएको जलवायु परिवर्तनको समग्र प्रभाव, असर र नेपालले सामना गरिरहेको चुनौतीलाई न्यूनिकरण गर्ने उपायको व्यवहारिक र कार्यमूलक अभ्यासको थालनी गर्न आमनागरिक तहमा उत्प्रेरित गर्नेछ र भविष्यमा यसबाट हुने प्रतिकूल असर घट्दै जाने अपेक्षा गरिएको छ । यसका लागि हामी सबैको साझा प्रयत्न, दायित्व र संकल्पले मात्र लक्ष्य पूरा हुनेमा विश्वास राख्दै यस विषयलाई उच्च प्राथमिकता दिई जनचेतना फैलाउने अभियानमा सञ्चार जगतको सहभागितामूलक तथा सिर्जनात्मक सक्रियताको अपेक्षा गर्दछौँ । 

    धन्यवाद

    ...........................................
    नविन मानन्धर
    प्रवक्ता 
    काठमाडौँ महानगरपालिका

  • प्रकाशित मिति बिहीबार ३ मंसिर २०८३ ०६:४५ PM